<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X25n0474"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 474 金刚经决疑</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 474 金刚经决疑</title> <author>明 德淸撰</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">25</idno>.<idno type="no">474</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">金刚经决疑</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, Text as provided by Electronic Buddhadharma Society (EBS)</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，<persName>佛</persName>教电脑资讯库功德会提供</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB15106"> <charName>CBETA CHARACTER CB15106</charName> <mapping cb:dec="998146" type="PUA">U+F3B02</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+9B31</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>鬱</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[鬱-山+止]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15111"> <charName>CBETA CHARACTER CB15111</charName> <mapping cb:dec="998151" type="PUA">U+F3B07</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+89B7</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>觑</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[覤-儿+丘]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15673"> <charName>CBETA CHARACTER CB15673</charName> <mapping cb:dec="998713" type="PUA">U+F3D39</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+259FE</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>窾</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[窾-士+上]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-08-16T15:46:27"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0057a" n="0057a"/> <lb ed="X" n="0057a01"/> <lb ed="X" n="0057a02"/> <lb ed="X" n="0057a03"/> <lb ed="X" n="0057a04"/> <lb ed="X" n="0057a05"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 474-A 刻金刚决疑题辞</cb:mulu><head>No. 474-A <lb ed="X" n="0057a06"/><lb ed="R039" n="0112a01"/> 刻金刚决疑题辞</head> <lb ed="X" n="0057a07"/> <lb ed="X" n="0057a08"/><lb ed="R039" n="0112a02"/><p xml:id="pX25p0057a0801">般若为诸<persName>佛</persName>母。菩萨之真因。众生之<persName>佛</persName>性。生灵之大 <lb ed="X" n="0057a09"/><lb ed="R039" n="0112a03"/>本也。由向背之分。故有圣凡之别。是知众生日用现 <lb ed="X" n="0057a10"/><lb ed="R039" n="0112a04"/>前见闻知觉。皆般若之光。端在信不信耳。故曰诸<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0057a11"/><lb ed="R039" n="0112a05"/>智海以信得入。灵山一会。得度弟子虽出生死。而不 <lb ed="X" n="0057a12"/><lb ed="R039" n="0112a06"/>信此法。无成<persName>佛</persName>之分。劳我<persName>世尊</persName>多方淘汰种种弹诃。 <lb ed="X" n="0057a13"/><lb ed="R039" n="0112a07"/>而劣解之徒辗转生疑。以为非<anchor xml:id="nkr_note_add_0057a1301" n="0057a1301"/><anchor xml:id="beg0057a1301" n="0057a1301"/>己<anchor xml:id="end0057a1301"/>智分。以疑根未拔 <lb ed="X" n="0057a14"/><lb ed="R039" n="0112a08"/>故本智不现。及至般若会上。<persName>如来</persName>以金刚智而决断 <lb ed="X" n="0057a15"/><lb ed="R039" n="0112a09"/>之。直使圣凡情尽生灭见亡。而本有智光。豁然披露。 <lb ed="X" n="0057a16"/><lb ed="R039" n="0112a10"/>始信自心淸净。了无一法为<anchor xml:id="nkr_note_add_0057a1601" n="0057a1601"/><anchor xml:id="beg0057a1601" n="0057a1601"/>己<anchor xml:id="end0057a1601"/>障碍。此金刚般若。直 <lb ed="X" n="0057a17"/><lb ed="R039" n="0112a11"/>拔疑根。为发最上乘者说。殊非浅识薄德所能解。故 <lb ed="X" n="0057a18"/><lb ed="R039" n="0112a12"/>黄梅以此印心。以其一法不立。是为宗门正眼也。昔 <lb ed="X" n="0057a19"/><lb ed="R039" n="0112a13"/>天亲列二十七疑。解此一经。以疑潜言外。而此方義 <lb ed="X" n="0057a20"/><lb ed="R039" n="0112a14"/>学。执筌失指。从前得意忘言者希。予自幼能诵而。长 <lb ed="X" n="0057a21"/><lb ed="R039" n="0112a15"/>不解。每思六祖大师一言之下。顿了此心。何世无悟 <lb ed="X" n="0057a22"/><lb ed="R039" n="0112a16"/>入之人。由正眼不开。返为性障。因住曹溪。偶为大众 <lb ed="X" n="0057a23"/><lb ed="R039" n="0112a17"/>发挥一过。恍然有悟。而言外之疑。顿彰心目。信乎。此 <lb ed="X" n="0057a24"/><lb ed="R039" n="0112a18"/>法離文字相。非思量分别所能解也。因拈示一斑。以 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0057b" n="0057b"/> <lb ed="X" n="0057b01"/><lb ed="R039" n="0112b01"/>当法施。初刻之岭南。再刻于五雲。又刻于南嶽。门人 <lb ed="X" n="0057b02"/><lb ed="R039" n="0112b02"/>方玉。见而信受。兹复刻于吴门。将廣愿四众。同开金 <lb ed="X" n="0057b03"/><lb ed="R039" n="0112b03"/>刚正眼。的信自心。则成<persName>佛</persName>正因。将以是为嚆矢也。</p> <lb ed="X" n="0057b04"/><lb ed="R039" n="0112b04"/><p xml:id="pX25p0057b0401">丙辰长至月憨山淸道人撰</p></cb:div> <lb ed="X" n="0057b05"/> <lb ed="X" n="0057b06"/> <lb ed="X" n="0057b07"/> <lb ed="X" n="0057b08"/> <lb ed="X" n="0057b09"/> <lb ed="X" n="0057b10"/> <lb ed="X" n="0057b11"/> <lb ed="X" n="0057b12"/> <lb ed="X" n="0057b13"/> <lb ed="X" n="0057b14"/> <lb ed="X" n="0057b15"/> <lb ed="X" n="0057b16"/> <lb ed="X" n="0057b17"/> <lb ed="X" n="0057b18"/> <lb ed="X" n="0057b19"/> <lb ed="X" n="0057b20"/> <lb ed="X" n="0057b21"/> <lb ed="X" n="0057b22"/> <lb ed="X" n="0057b23"/> <lb ed="X" n="0057b24"/> <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0057c" n="0057c"/> <lb ed="X" n="0057c01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">金刚决疑</cb:mulu> <lb ed="X" n="0057c02"/><cb:docNumber>No. 474</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0057c03"/><lb ed="R039" n="0113a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>金刚决疑</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0057c04"/> <lb ed="X" n="0057c05"/><lb ed="R039" n="0113a02"/><byline cb:type="other">姚秦三藏法师 鸠摩罗什 译</byline> <lb ed="X" n="0057c06"/><lb ed="R039" n="0113a03"/><byline cb:type="author">明曹溪沙门憨山释 德淸 撰</byline> <lb ed="X" n="0057c07"/><lb ed="R039" n="0113a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0057c0701">金刚般若波罗蜜经</p></cb:div> <lb ed="X" n="0057c08"/><lb ed="R039" n="0113a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0057c0801">金刚二字。解者都以坚利能断为義。此泛说也。然 <lb ed="X" n="0057c09"/><lb ed="R039" n="0113a06"/>西域实有金刚宝。此宝最坚不可壞。且能壞一切 <lb ed="X" n="0057c10"/><lb ed="R039" n="0113a07"/>物。谓取此宝以喩般若。能断烦恼。此虽近理。总非 <lb ed="X" n="0057c11"/><lb ed="R039" n="0113a08"/><persName>佛</persName>意。特寻常夙习知见耳。</p> <lb ed="X" n="0057c12"/><lb ed="R039" n="0113a09"/><p xml:id="pX25p0057c1201">盖般若。此云智慧。乃是<persName>佛</persName>的心。所谓<persName>佛</persName>智慧也。波 <lb ed="X" n="0057c13"/><lb ed="R039" n="0113a10"/>罗蜜。義云到彼岸。乃指此心极尽处也。今题云金 <lb ed="X" n="0057c14"/><lb ed="R039" n="0113a11"/>刚般若波罗蜜。标此经所说。特显<persName>佛</persName>一片金刚心 <lb ed="X" n="0057c15"/><lb ed="R039" n="0113a12"/>耳。且金刚心乃<persName>佛</persName>修因证果之本心。今出世教化 <lb ed="X" n="0057c16"/><lb ed="R039" n="0113a13"/>众生。全用此心。今教菩萨以金刚心为本修因。为 <lb ed="X" n="0057c17"/><lb ed="R039" n="0113a14"/>入大乘之初门。故特示之以断疑也。以此心不是 <lb ed="X" n="0057c18"/><lb ed="R039" n="0113a15"/>世间众生常情。故擧世不能知<persName>佛</persName>。且<persName>佛</persName>原不是世 <lb ed="X" n="0057c19"/><lb ed="R039" n="0113a16"/>间人。而今凭空走到人间来。则人人见而生疑矣。 <lb ed="X" n="0057c20"/><lb ed="R039" n="0113a17"/>及其日用行事。件件不与人同。说话不同。规矩不 <lb ed="X" n="0057c21"/><lb ed="R039" n="0113a18"/>同。事事法法。与世间相反。故动而见疑。宜其诸天 <lb ed="X" n="0057c22"/><lb ed="R039" n="0113b01"/>魔王皆欲害。调达阿阇皆要杀。而一切人皆生谤 <lb ed="X" n="0057c23"/><lb ed="R039" n="0113b02"/>也。故曰。我出世间。一切天人阿修罗外道魔王。皆 <lb ed="X" n="0057c24"/><lb ed="R039" n="0113b03"/>当惊疑。是也。不但天人生疑。即弟子中上首如迦 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0058a" n="0058a"/> <lb ed="X" n="0058a01"/><lb ed="R039" n="0113b04"/>葉等。擧皆疑<persName>佛</persName>。以所说法。乍空乍有。乍是乍非。或 <lb ed="X" n="0058a02"/><lb ed="R039" n="0113b05"/>赞或斥。或奖或诃。全无一定之言。而诸弟子。闻者 <lb ed="X" n="0058a03"/><lb ed="R039" n="0113b06"/>皆疑而不信。故曰。将非魔作<persName>佛</persName>。恼乱我心耶。上首 <lb ed="X" n="0058a04"/><lb ed="R039" n="0113b07"/>尙乃如此。则新学可知。以<persName>佛</persName>所说法。难信难解故。 <lb ed="X" n="0058a05"/><lb ed="R039" n="0113b08"/>然<persName>佛</persName>出世。一番说法。则今<anchor xml:id="nkr_note_add_0058a0501" n="0058a0501"/><anchor xml:id="beg0058a0501" n="0058a0501"/>已<anchor xml:id="end0058a0501"/>三十年矣。弟子犹且 <lb ed="X" n="0058a06"/><lb ed="R039" n="0113b09"/>怀疑而不信。是则<persName>佛</persName>之含冤。盖<anchor xml:id="nkr_note_add_0058a0601" n="0058a0601"/><anchor xml:id="beg0058a0601" n="0058a0601"/>已<anchor xml:id="end0058a0601"/>久矣。今日幸喜 <lb ed="X" n="0058a07"/><lb ed="R039" n="0113b10"/>空生。有些见处。窥见<persName>世尊</persName>一斑。忽生赞歎。故<persName>世尊</persName> <lb ed="X" n="0058a08"/><lb ed="R039" n="0113b11"/>因其疑而决破之。乃披露自<anchor xml:id="nkr_note_add_0058a0801" n="0058a0801"/><anchor xml:id="beg0058a0801" n="0058a0801"/>己<anchor xml:id="end0058a0801"/>一片金刚真心。表 <lb ed="X" n="0058a09"/><lb ed="R039" n="0113b12"/>白与他。使其了悟不疑。令诸闻者。群疑顿断。故此 <lb ed="X" n="0058a10"/><lb ed="R039" n="0113b13"/>经。乃<persName>佛</persName>的示自心。以断弟子学<persName>佛</persName>者之疑。不是说 <lb ed="X" n="0058a11"/><lb ed="R039" n="0113b14"/>般若能断众生烦恼也。如其不然。但看经中一一 <lb ed="X" n="0058a12"/><lb ed="R039" n="0113b15"/>皆是空生之疑。疑<persName>佛</persName>之心。<persName>佛</persName>表此心以破彼疑。何 <lb ed="X" n="0058a13"/><lb ed="R039" n="0113b16"/>尝说以智慧断众生烦恼耶。故此经题。单是法。非 <lb ed="X" n="0058a14"/><lb ed="R039" n="0113b17"/>以喩也。但断得弟子疑。就断得众生烦恼。此经一 <lb ed="X" n="0058a15"/><lb ed="R039" n="0113b18"/>味只是断疑生信为主。以学道之人。以信为本。以 <lb ed="X" n="0058a16"/><lb ed="R039" n="0114a01"/>疑作障。故疑有三种。谓疑人･疑法･疑<anchor xml:id="nkr_note_add_0058a1601" n="0058a1601"/><anchor xml:id="beg0058a1601" n="0058a1601"/>己<anchor xml:id="end0058a1601"/>。疑人谓认 <lb ed="X" n="0058a17"/><lb ed="R039" n="0114a02"/>人不真。即如弟子闻<persName>佛</persName>说色身法身。大身小身。不 <lb ed="X" n="0058a18"/><lb ed="R039" n="0114a03"/>知那个是真<persName>佛</persName>。此疑人也。且其说法。方纔说有。却 <lb ed="X" n="0058a19"/><lb ed="R039" n="0114a04"/>又说空。方纔说空。却又说不空。以其言不一。故最 <lb ed="X" n="0058a20"/><lb ed="R039" n="0114a05"/>可疑。此疑法也。或有闻而能信。不疑于法。又见其 <lb ed="X" n="0058a21"/><lb ed="R039" n="0114a06"/>法大。则疑自<anchor xml:id="nkr_note_add_0058a2101" n="0058a2101"/><anchor xml:id="beg0058a2101" n="0058a2101"/>己<anchor xml:id="end0058a2101"/>根小。不堪领荷。不能修行。此疑<anchor xml:id="nkr_note_add_0058a2102" n="0058a2102"/><anchor xml:id="beg0058a2102" n="0058a2102"/>己<anchor xml:id="end0058a2102"/> <lb ed="X" n="0058a22"/><lb ed="R039" n="0114a07"/>也。今此经中。三疑都有。<persName>佛</persName>随空生所疑处。即便逐 <lb ed="X" n="0058a23"/><lb ed="R039" n="0114a08"/>破。顿断彼疑。所谓疑悔永<anchor xml:id="nkr_note_add_0058a2301" n="0058a2301"/><anchor xml:id="beg0058a2301" n="0058a2301"/>已<anchor xml:id="end0058a2301"/>尽。安住实智中。此经 <lb ed="X" n="0058a24"/><lb ed="R039" n="0114a09"/>之旨也。</p> <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0058b" n="0058b"/> <lb ed="X" n="0058b01"/><lb ed="R039" n="0114a10"/><p xml:id="pX25p0058b0101">此经。此方解者极多。都不合<persName>佛</persName>意。独西域天亲菩 <lb ed="X" n="0058b02"/><lb ed="R039" n="0114a11"/>萨。以二十七疑分经。极是。但意出于圣人。而论传 <lb ed="X" n="0058b03"/><lb ed="R039" n="0114a12"/>此方。<anchor xml:id="nkr_note_add_0058b0301" n="0058b0301"/><anchor xml:id="beg0058b0301" n="0058b0301"/>已<anchor xml:id="end0058b0301"/>经翻译。且译人有巧拙不同。言不达意。反 <lb ed="X" n="0058b04"/><lb ed="R039" n="0114a13"/>生滞碍。使学人难省。此微妙幽旨。非口所宣。一落 <lb ed="X" n="0058b05"/><lb ed="R039" n="0114a14"/>言诠。便成渣滓。况著粗浮文字。何以达妙。此註述 <lb ed="X" n="0058b06"/><lb ed="R039" n="0114a15"/>之难于描写<persName>佛</persName>心。不无救颦之醜。即如世人作行 <lb ed="X" n="0058b07"/><lb ed="R039" n="0114a16"/>状。但可述事。不能传神。此其难也。故今决疑解。妙 <lb ed="X" n="0058b08"/><lb ed="R039" n="0114a17"/>在先得空生之疑为主。若疑情全露。则<persName>佛</persName>破疑之 <lb ed="X" n="0058b09"/><lb ed="R039" n="0114a18"/>说。不待解而自明矣。故此解先出疑。在本文之前。 <lb ed="X" n="0058b10"/><lb ed="R039" n="0114b01"/>节节按迹而破之。忘言领悟。自得其宗。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0058b11"/><lb ed="R039" n="0114b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0058b1101">如是我闻。一时<persName>佛</persName>在<name role="" type="person">舍卫国</name>。<name role="" type="person">祇树给孤独园</name>。与大比 <lb ed="X" n="0058b12"/><lb ed="R039" n="0114b03"/>邱众。千二百五十人俱。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0058b13"/><lb ed="R039" n="0114b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0058b1301">解。此是<persName>佛</persName>住世说法仪式。诸说备释。此不繁衍。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0058b14"/><lb ed="R039" n="0114b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0058b1401">尔时<persName>世尊</persName>食时。著衣持钵。入舍卫大城乞食。于其城 <lb ed="X" n="0058b15"/><lb ed="R039" n="0114b06"/>中次第乞<anchor xml:id="nkr_note_add_0058b1501" n="0058b1501"/><anchor xml:id="beg0058b1501" n="0058b1501"/>已<anchor xml:id="end0058b1501"/>。还至本处。饭食讫。收衣钵。洗足<anchor xml:id="nkr_note_add_0058b1502" n="0058b1502"/><anchor xml:id="beg0058b1502" n="0058b1502"/>已<anchor xml:id="end0058b1502"/>。敷座 <lb ed="X" n="0058b16"/><lb ed="R039" n="0114b07"/>而坐。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0058b17"/><lb ed="R039" n="0114b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0058b1701">解。此是<persName>佛</persName>住世家常过活。日用处动容。与众一般。 <lb ed="X" n="0058b18"/><lb ed="R039" n="0114b09"/>更无别奇特。只是就裡一点。与人不同。知之者希。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0058b19"/><lb ed="R039" n="0114b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0058b1901">时长老须菩提。在大众中。即从座起。偏袒右肩。右膝 <lb ed="X" n="0058b20"/><lb ed="R039" n="0114b11"/>著地。合掌恭敬。而白<persName>佛</persName>言。稀有<persName>世尊</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0058b21"/><lb ed="R039" n="0114b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0058b2101">解。<persName>如来</persName>住世日用寻常。与人一般。就裡一点不同 <lb ed="X" n="0058b22"/><lb ed="R039" n="0114b13"/>处。人人对面不知。今日忽被空生勘破。故歎曰希 <lb ed="X" n="0058b23"/><lb ed="R039" n="0114b14"/>有。嗟乎。<persName>如来</persName>与诸弟子。周旋三十年矣。一向不知 <lb ed="X" n="0058b24"/><lb ed="R039" n="0114b15"/><persName>佛</persName>行履处。不知。故作等闲放过。只道与众人一般。 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0058c" n="0058c"/> <lb ed="X" n="0058c01"/><lb ed="R039" n="0114b16"/>所以凡<persName>佛</persName>所言。多疑而不信。若不是空生<g ref="#CB15111">觑</g>透。则 <lb ed="X" n="0058c02"/><lb ed="R039" n="0114b17"/>终无知<persName>佛</persName>者耶。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0058c03"/><lb ed="R039" n="0114b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0058c0301"><persName>如来</persName>善护念诸菩萨。善付嘱诸菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0058c04"/><lb ed="R039" n="0115a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0058c0401">解。此空生歎<persName>佛</persName>稀有处。正是亲见<persName>如来</persName>此一片苦 <lb ed="X" n="0058c05"/><lb ed="R039" n="0115a02"/>心也。菩萨乃学<persName>佛</persName>之弟子。即昔在小乘中。初发大 <lb ed="X" n="0058c06"/><lb ed="R039" n="0115a03"/>乘心者。乃空乱意菩萨也。一向<persName>佛</persName>为护念此辈。更 <lb ed="X" n="0058c07"/><lb ed="R039" n="0115a04"/>无别意。只是要付嘱此心耳。护念者。以<persName>佛</persName>出世本 <lb ed="X" n="0058c08"/><lb ed="R039" n="0115a05"/>愿。只欲令一切众生与<persName>佛</persName>无异。人人成<persName>佛</persName>。方尽此 <lb ed="X" n="0058c09"/><lb ed="R039" n="0115a06"/>心。但众生德薄垢重。心志怯弱。不能担荷。如婴儿 <lb ed="X" n="0058c10"/><lb ed="R039" n="0115a07"/>一般。<persName>佛</persName>如慈母之护念婴儿。则无一息放下。种种 <lb ed="X" n="0058c11"/><lb ed="R039" n="0115a08"/>周悉。调护爱念。故如保赤子。所谓护念。只欲一切 <lb ed="X" n="0058c12"/><lb ed="R039" n="0115a09"/>众生直至成<persName>佛</persName>而後<anchor xml:id="nkr_note_add_0058c1201" n="0058c1201"/><anchor xml:id="beg0058c1201" n="0058c1201"/>已<anchor xml:id="end0058c1201"/>。故曰付嘱。然不敢明言。但 <lb ed="X" n="0058c13"/><lb ed="R039" n="0115a10"/>密密方便而将就之。故曰善。经云。我以无量无数 <lb ed="X" n="0058c14"/><lb ed="R039" n="0115a11"/>方便。引导众生。欲令一切众生。皆悉到于一切智 <lb ed="X" n="0058c15"/><lb ed="R039" n="0115a12"/>地。是谓护念付嘱。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0058c16"/><lb ed="R039" n="0115a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0058c1601"><persName>世尊</persName>。善男子･善女人。发阿耨多罗三藐三菩提心。云 <lb ed="X" n="0058c17"/><lb ed="R039" n="0115a14"/>何应住。云何降伏其心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0058c18"/><lb ed="R039" n="0115a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0058c1801">解。此空生特问安心之方法也。以初在小乘时。单 <lb ed="X" n="0058c19"/><lb ed="R039" n="0115a16"/>肯自度。不肯度生。故心小。今蒙<persName>如来</persName>二十馀年。多 <lb ed="X" n="0058c20"/><lb ed="R039" n="0115a17"/>方淘汰。激起度生之心。故名大心众生。为菩萨。要 <lb ed="X" n="0058c21"/><lb ed="R039" n="0115a18"/>令下化众生。将以上求<persName>佛</persName>果。此辈自肯利生。故曰 <lb ed="X" n="0058c22"/><lb ed="R039" n="0115b01"/>发菩提心。此空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0058c2201" n="0058c2201"/><anchor xml:id="beg0058c2201" n="0058c2201"/>已<anchor xml:id="end0058c2201"/>信<persName>佛</persName>心矣。但见初发大心菩 <lb ed="X" n="0058c23"/><lb ed="R039" n="0115b02"/>萨。未悟实相真空。与前所取偏空。二者难辨。以前 <lb ed="X" n="0058c24"/><lb ed="R039" n="0115b03"/>小乘涅槃。可以取著安住其心。今既捨前空。而未 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0059a" n="0059a"/> <lb ed="X" n="0059a01"/><lb ed="R039" n="0115b04"/>得真空。所谓进无新证。退失故居。名空乱意。以一 <lb ed="X" n="0059a02"/><lb ed="R039" n="0115b05"/>向执著名言。习气未忘。要有住著。又执著一定有 <lb ed="X" n="0059a03"/><lb ed="R039" n="0115b06"/><persName>佛</persName>果可求。将谓求至<persName>佛</persName>果。便是住处耳。且要上求 <lb ed="X" n="0059a04"/><lb ed="R039" n="0115b07"/><persName>佛</persName>果。必欲下化众生。众生度尽。方得成<persName>佛</persName>。而今满 <lb ed="X" n="0059a05"/><lb ed="R039" n="0115b08"/>眼看见三千大千世界众生无量无边。幾时能度 <lb ed="X" n="0059a06"/><lb ed="R039" n="0115b09"/>得尽。众生不尽。如何得成<persName>佛</persName>果。以求住之心急。故 <lb ed="X" n="0059a07"/><lb ed="R039" n="0115b10"/>此心不安。不能降伏。故空生特为请安住其心。降 <lb ed="X" n="0059a08"/><lb ed="R039" n="0115b11"/>伏其心之方法耳。然空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0059a0801" n="0059a0801"/><anchor xml:id="beg0059a0801" n="0059a0801"/>已<anchor xml:id="end0059a0801"/>见<persName>佛</persName>心而歎稀有矣。 <lb ed="X" n="0059a09"/><lb ed="R039" n="0115b12"/>且开口单问此二语者。何也。以众心各谓<persName>世尊</persName>今 <lb ed="X" n="0059a10"/><lb ed="R039" n="0115b13"/>日是<anchor xml:id="nkr_note_add_0059a1001" n="0059a1001"/><anchor xml:id="beg0059a1001" n="0059a1001"/>已<anchor xml:id="end0059a1001"/>成之果矣。故我见<persName>世尊</persName>如此日用安心自 <lb ed="X" n="0059a11"/><lb ed="R039" n="0115b14"/>在。即今初发心求<persName>佛</persName>果之人。其心不定。当如何安 <lb ed="X" n="0059a12"/><lb ed="R039" n="0115b15"/>住。如何降伏耶。此问意也。安心者。如二祖侍达摩。 <lb ed="X" n="0059a13"/><lb ed="R039" n="0115b16"/>乞安心法。磨云。将心来与汝安。祖云。觅心了不可 <lb ed="X" n="0059a14"/><lb ed="R039" n="0115b17"/>得。磨云。与汝安心竟。然在祖师门下。一言便了。所 <lb ed="X" n="0059a15"/><lb ed="R039" n="0115b18"/>以为宗。今<persName>世尊</persName>便说了许多安心之法。婆心漏逗。 <lb ed="X" n="0059a16"/><lb ed="R039" n="0116a01"/>所以为教到底只是个觅心了不可得。故四祖以 <lb ed="X" n="0059a17"/><lb ed="R039" n="0116a02"/>前。皆以楞伽印心。至黄梅六祖。皆以金刚印心。故 <lb ed="X" n="0059a18"/><lb ed="R039" n="0116a03"/>此经非文字相。不可作言语文字看。全在離言之 <lb ed="X" n="0059a19"/><lb ed="R039" n="0116a04"/>妙。其经中。凡言于汝意云何。皆反征其疑也。以众 <lb ed="X" n="0059a20"/><lb ed="R039" n="0116a05"/>心随语起疑。虽未吐露。而心<anchor xml:id="nkr_note_add_0059a2001" n="0059a2001"/><anchor xml:id="beg0059a2001" n="0059a2001"/>已<anchor xml:id="end0059a2001"/>动念。谓之意言分 <lb ed="X" n="0059a21"/><lb ed="R039" n="0116a06"/>别。正是名言习气耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0059a22"/><lb ed="R039" n="0116a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0059a2201"><persName>佛</persName>言。善哉善哉。须菩提。如汝所说。<persName>如来</persName>善护念诸菩 <lb ed="X" n="0059a23"/><lb ed="R039" n="0116a08"/>萨。善付嘱诸菩萨。汝今谛听。当为汝说。善男子･善女 <lb ed="X" n="0059a24"/><lb ed="R039" n="0116a09"/>人。发阿耨多罗三藐三菩提心。应如是住。如是降伏 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0059b" n="0059b"/> <lb ed="X" n="0059b01"/><lb ed="R039" n="0116a10"/>其心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0059b02"/><lb ed="R039" n="0116a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0059b0201">解。空生所问。意谓发心菩萨。不得似<persName>佛</persName>这等安心 <lb ed="X" n="0059b03"/><lb ed="R039" n="0116a12"/>自在。将谓若求作<persName>佛</persName>。必须象<persName>佛</persName>日用行履一般。方 <lb ed="X" n="0059b04"/><lb ed="R039" n="0116a13"/>纔是<persName>佛</persName>。我观<persName>佛</persName>心如此安闲。而菩萨心不得安住。 <lb ed="X" n="0059b05"/><lb ed="R039" n="0116a14"/>如何降伏使心安耶。<persName>佛</persName>答意云菩萨要求心安作 <lb ed="X" n="0059b06"/><lb ed="R039" n="0116a15"/><persName>佛</persName>。不必别求。只如汝会得我护念付嘱之心。其心 <lb ed="X" n="0059b07"/><lb ed="R039" n="0116a16"/>自安。亦不必别样降伏。故云如汝所说。但得心安 <lb ed="X" n="0059b08"/><lb ed="R039" n="0116a17"/>足矣。更何降伏耶。只当如此而<anchor xml:id="nkr_note_add_0059b0801" n="0059b0801"/><anchor xml:id="beg0059b0801" n="0059b0801"/>已<anchor xml:id="end0059b0801"/>。故云如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0059b09"/><lb ed="R039" n="0116a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0059b0901">唯然<persName>世尊</persName>。愿乐欲闻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0059b10"/><lb ed="R039" n="0116b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0059b1001">解。唯然者。空生直信<persName>佛</persName>心无疑矣。<anchor xml:id="nkr_note_add_0059b1001" n="0059b1001"/><anchor xml:id="beg0059b1001" n="0059b1001"/>已<anchor xml:id="end0059b1001"/>见<persName>佛</persName>心似不 <lb ed="X" n="0059b11"/><lb ed="R039" n="0116b02"/>必说。但诸菩萨未领其旨。更欲乐闻也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0059b12"/><lb ed="R039" n="0116b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0059b1201"><persName>佛</persName>告须菩提。诸菩萨摩诃萨。应如是降伏其心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0059b13"/><lb ed="R039" n="0116b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0059b1301">解。此<persName>佛</persName>指示安心之方法也。義在下文。前问安住 <lb ed="X" n="0059b14"/><lb ed="R039" n="0116b05"/>降伏二事。今只许说降伏。不言安住者。以凡夫二 <lb ed="X" n="0059b15"/><lb ed="R039" n="0116b06"/>乘。一向执著住处。此名言习气也。今趣进大乘者。 <lb ed="X" n="0059b16"/><lb ed="R039" n="0116b07"/>先要遣此习气。以众生涅槃。俱非实法。皆不可得。 <lb ed="X" n="0059b17"/><lb ed="R039" n="0116b08"/>但以名言为体耳。名言既捨。习气顿空。其心不待 <lb ed="X" n="0059b18"/><lb ed="R039" n="0116b09"/>降伏。而自安恬寂灭矣。故但教降心。不言其住者。 <lb ed="X" n="0059b19"/><lb ed="R039" n="0116b10"/>恐引习气。所谓狂心不歇。歇即菩提。但尽凡情。别 <lb ed="X" n="0059b20"/><lb ed="R039" n="0116b11"/>无圣解。<persName>佛</persName>不以实法繫著于人。故不言住。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0059b21"/><lb ed="R039" n="0116b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0059b2101">所有一切众生之类。若卵生･若胎生･若湿生･若化生。 <lb ed="X" n="0059b22"/><lb ed="R039" n="0116b13"/>若有色･若无色。若有想･若无想･若非有想･若非无想。 <lb ed="X" n="0059b23"/><lb ed="R039" n="0116b14"/>我皆令入无馀涅槃而灭度之。如是灭度无量无数 <lb ed="X" n="0059b24"/><lb ed="R039" n="0116b15"/>无边众生。实无众生得灭度者。何以故。须菩提。若菩 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0059c" n="0059c"/> <lb ed="X" n="0059c01"/><lb ed="R039" n="0116b16"/>萨有我相人相众生相寿者相。即非菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0059c02"/><lb ed="R039" n="0116b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0059c0201">解。此<persName>世尊</persName>直示安心观法也。然菩萨发心。所求者 <lb ed="X" n="0059c03"/><lb ed="R039" n="0116b18"/><persName>佛</persName>果。所化者众生。二者而<anchor xml:id="nkr_note_add_0059c0301" n="0059c0301"/><anchor xml:id="beg0059c0301" n="0059c0301"/>已<anchor xml:id="end0059c0301"/>。所以于心不安者。以 <lb ed="X" n="0059c04"/><lb ed="R039" n="0117a01"/>未见众生如故。满目都是众生。何时方得度尽。众 <lb ed="X" n="0059c05"/><lb ed="R039" n="0117a02"/>生不尽。则<persName>佛</persName>果难求。转见长远。因此其心不安。而 <lb ed="X" n="0059c06"/><lb ed="R039" n="0117a03"/>汲汲不休。故求降伏此心。今<persName>佛</persName>教以度生之方。以 <lb ed="X" n="0059c07"/><lb ed="R039" n="0117a04"/>观察无我为主。且菩萨所见众生之多。难尽度者。 <lb ed="X" n="0059c08"/><lb ed="R039" n="0117a05"/>以有我相。则见人相。人人相对。则三千界内众生 <lb ed="X" n="0059c09"/><lb ed="R039" n="0117a06"/>何限。且生生不<anchor xml:id="nkr_note_add_0059c0901" n="0059c0901"/><anchor xml:id="beg0059c0901" n="0059c0901"/>已<anchor xml:id="end0059c0901"/>。宜怖其难尽也。殊未见众生本 <lb ed="X" n="0059c10"/><lb ed="R039" n="0117a07"/>自如如耳。然众生虽多。总十二类。纵有无量。亦只 <lb ed="X" n="0059c11"/><lb ed="R039" n="0117a08"/>十二。就十二类一一观之。收于胎卵湿化四生而 <lb ed="X" n="0059c12"/><lb ed="R039" n="0117a09"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0059c1201" n="0059c1201"/><anchor xml:id="beg0059c1201" n="0059c1201"/>已<anchor xml:id="end0059c1201"/>。四生之内。不过色心二法而<anchor xml:id="nkr_note_add_0059c1202" n="0059c1202"/><anchor xml:id="beg0059c1202" n="0059c1202"/>已<anchor xml:id="end0059c1202"/>。在色则不过有 <lb ed="X" n="0059c13"/><lb ed="R039" n="0117a10"/>色无色。论心亦不过有想无想。纵到极顶。则止于 <lb ed="X" n="0059c14"/><lb ed="R039" n="0117a11"/>非有非无。如此十二。则尽众生界矣。又何多耶。况 <lb ed="X" n="0059c15"/><lb ed="R039" n="0117a12"/>十二类。名为众生。众生色心。本是假合。既为假合。 <lb ed="X" n="0059c16"/><lb ed="R039" n="0117a13"/>则众生本无。众生本无。但妄见有。苟以本无而观 <lb ed="X" n="0059c17"/><lb ed="R039" n="0117a14"/>众生。则众生本自如如。众生既如。俱成寂灭。即此 <lb ed="X" n="0059c18"/><lb ed="R039" n="0117a15"/>尽皆令入无馀涅槃矣。又何难哉。净名云。一切众 <lb ed="X" n="0059c19"/><lb ed="R039" n="0117a16"/>生毕竟寂灭。不复更灭。如此灭度无量无数无边 <lb ed="X" n="0059c20"/><lb ed="R039" n="0117a17"/>众生。其实无一众生得灭度者。何以故。本无我故。 <lb ed="X" n="0059c21"/><lb ed="R039" n="0117a18"/>以有我则有人。有人则有众生寿者。但有此四相。 <lb ed="X" n="0059c22"/><lb ed="R039" n="0117b01"/>则不名为菩萨矣。何言度生。是故菩萨度生当观 <lb ed="X" n="0059c23"/><lb ed="R039" n="0117b02"/>无我。无我则无人。既无我无人。则众生界自然寂 <lb ed="X" n="0059c24"/><lb ed="R039" n="0117b03"/>灭。众生寂灭。则<persName>佛</persName>果非遥。又何怖其长远耶。是故 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0060a" n="0060a"/> <lb ed="X" n="0060a01"/><lb ed="R039" n="0117b04"/>菩萨当观无我。下文云。知一切法无我。得成于忍。 <lb ed="X" n="0060a02"/><lb ed="R039" n="0117b05"/>此真菩萨也。</p> <lb ed="X" n="0060a03"/><lb ed="R039" n="0117b06"/><p xml:id="pX25p0060a0301">△疑曰。<persName>佛</persName>教菩萨度生。以佈施为本。其所施者。皆 <lb ed="X" n="0060a04"/><lb ed="R039" n="0117b07"/>众生也。今众生皆空。则所作佈施。谁为受者。故下 <lb ed="X" n="0060a05"/><lb ed="R039" n="0117b08"/>文答云。菩萨佈施。不必著众生相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0060a06"/><lb ed="R039" n="0117b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0060a0601">复次。须菩提。菩萨于法。应无所住行于佈施。所谓不 <lb ed="X" n="0060a07"/><lb ed="R039" n="0117b10"/>住色佈施。不住声香味触法佈施。须菩提。菩萨应如 <lb ed="X" n="0060a08"/><lb ed="R039" n="0117b11"/>是佈施。不住于相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0060a09"/><lb ed="R039" n="0117b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0060a0901">解。此破著相之疑也。空生因闻众生皆空。则疑。谓 <lb ed="X" n="0060a10"/><lb ed="R039" n="0117b13"/>众生既空。则菩萨佈施。无有受者。以六尘非有。众 <lb ed="X" n="0060a11"/><lb ed="R039" n="0117b14"/>生本空。故云应无所住。此教不可著众生尘相也。 <lb ed="X" n="0060a12"/><lb ed="R039" n="0117b15"/>又伏疑云。若不住相。何以有福。故下答以離相之 <lb ed="X" n="0060a13"/><lb ed="R039" n="0117b16"/>福更大。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0060a14"/><lb ed="R039" n="0117b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0060a1401">何以故。若菩萨不住相佈施。其福德不可思量。须菩 <lb ed="X" n="0060a15"/><lb ed="R039" n="0117b18"/>提。于意云何。东方虚空可思量不。不也。<persName>世尊</persName>。须菩提。 <lb ed="X" n="0060a16"/><lb ed="R039" n="0118a01"/>南西北方･四维上下虚空可思量不。不也。<persName>世尊</persName>。须菩 <lb ed="X" n="0060a17"/><lb ed="R039" n="0118a02"/>提。菩萨无住相佈施。福德亦复如是不可思量。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0060a18"/><lb ed="R039" n="0118a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0060a1801">解。此破著相之疑。示以離相妙行也。然菩萨佈施。 <lb ed="X" n="0060a19"/><lb ed="R039" n="0118a04"/>专为求福。若求福之心著相。则福不大。故<persName>世尊</persName>权 <lb ed="X" n="0060a20"/><lb ed="R039" n="0118a05"/>指離相之福更大。使其安心。然著相佈施。局于有 <lb ed="X" n="0060a21"/><lb ed="R039" n="0118a06"/>相。而众生之相。一微尘耳。纵能获福。其福幾何。今 <lb ed="X" n="0060a22"/><lb ed="R039" n="0118a07"/>若正施众生时。不见有施者受者。亦不见有所施 <lb ed="X" n="0060a23"/><lb ed="R039" n="0118a08"/>之物。如此三轮皆空。无相可住。不住相之福。其福 <lb ed="X" n="0060a24"/><lb ed="R039" n="0118a09"/>不可思议矣。故以虚空喩之。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0060b" n="0060b"/> <lb ed="X" n="0060b01"/><lb ed="R039" n="0118a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0060b0101">须菩提。菩萨但应如所教住。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0060b02"/><lb ed="R039" n="0118a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0060b0201">解。此结示安心之法也。前问心不能安住。故须降 <lb ed="X" n="0060b03"/><lb ed="R039" n="0118a12"/>伏。<persName>世尊</persName>教以降伏之方。只是以观无我为主。无我 <lb ed="X" n="0060b04"/><lb ed="R039" n="0118a13"/>则无人。人我两忘。则自心寂灭。自心寂灭。则一切 <lb ed="X" n="0060b05"/><lb ed="R039" n="0118a14"/>众生皆寂灭矣。众生既寂。则<persName>佛</persName>不必求。此则驰求 <lb ed="X" n="0060b06"/><lb ed="R039" n="0118a15"/>心息。取捨情忘。内外皆空。一心不动。是则名为安 <lb ed="X" n="0060b07"/><lb ed="R039" n="0118a16"/>心之法。故结云如。</p> <lb ed="X" n="0060b08"/><lb ed="R039" n="0118a17"/><p xml:id="pX25p0060b0801">△疑。前以佈施作福。下化众生。只为上求<persName>佛</persName>果。今 <lb ed="X" n="0060b09"/><lb ed="R039" n="0118a18"/>既众生相空。三轮体寂。是则因为虚设矣。无相之 <lb ed="X" n="0060b10"/><lb ed="R039" n="0118b01"/>因。何以上求有相之果乎。况现见<persName>如来</persName>身相宛然。 <lb ed="X" n="0060b11"/><lb ed="R039" n="0118b02"/>不是无相之因可得。此以相见<persName>如来</persName>也。故<persName>佛</persName>破云。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0060b12"/><lb ed="R039" n="0118b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0060b1201">须菩提。于意云何。可以身相见<persName>如来</persName>不。不也。<persName>世尊</persName>。不 <lb ed="X" n="0060b13"/><lb ed="R039" n="0118b04"/>可以身相得见<persName>如来</persName>。何以故。<persName>如来</persName>所说身相。即非身 <lb ed="X" n="0060b14"/><lb ed="R039" n="0118b05"/>相。<persName>佛</persName>告须菩提。凡所有相。皆是虚妄。若见诸相非相。 <lb ed="X" n="0060b15"/><lb ed="R039" n="0118b06"/>即见<persName>如来</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0060b16"/><lb ed="R039" n="0118b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0060b1601">解。此直指无相妙行也。空生由闻无相之因。遂疑 <lb ed="X" n="0060b17"/><lb ed="R039" n="0118b08"/>此因。不能求有相之<persName>佛</persName>果。是以相见<persName>如来</persName>也。此乃 <lb ed="X" n="0060b18"/><lb ed="R039" n="0118b09"/>著<persName>佛</persName>应化之相。未见法身真体。<persName>世尊</persName>征破见相。空 <lb ed="X" n="0060b19"/><lb ed="R039" n="0118b10"/>生领旨。故<persName>佛</persName>直告不可以相见<persName>如来</persName>。以<persName>如来</persName>所说 <lb ed="X" n="0060b20"/><lb ed="R039" n="0118b11"/>之身。即法身也。故云非身。然法身亦非有相。即于 <lb ed="X" n="0060b21"/><lb ed="R039" n="0118b12"/>诸法相上。见其非相。即见<persName>如来</persName>矣。不是<persName>如来</persName>法身。 <lb ed="X" n="0060b22"/><lb ed="R039" n="0118b13"/>捨诸法之外。别有一相状也。此则无相之因。契无 <lb ed="X" n="0060b23"/><lb ed="R039" n="0118b14"/>相之果。明矣。</p> <lb ed="X" n="0060b24"/><lb ed="R039" n="0118b15"/><p xml:id="pX25p0060b2401">△疑云。若以无相之因。契无相之果。此義甚深。难 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0060c" n="0060c"/> <lb ed="X" n="0060c01"/><lb ed="R039" n="0118b16"/>信难解。遂疑。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0060c02"/><lb ed="R039" n="0118b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0060c0201">须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。颇有众生。得闻如是言说章句。 <lb ed="X" n="0060c03"/><lb ed="R039" n="0118b18"/>生实信不。<persName>佛</persName>告须菩提。莫作是说。<persName>如来</persName>灭後。後五百 <lb ed="X" n="0060c04"/><lb ed="R039" n="0119a01"/>岁。有持戒修福者。于此章句。能生信心。以此为实。当 <lb ed="X" n="0060c05"/><lb ed="R039" n="0119a02"/>知是人。不于一<persName>佛</persName>二<persName>佛</persName>三四五<persName>佛</persName>。而种善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0060c0501" n="0060c0501"/><anchor xml:id="beg0060c0501" n="0060c0501"/>已<anchor xml:id="end0060c0501"/>于无 <lb ed="X" n="0060c06"/><lb ed="R039" n="0119a03"/>量千万<persName>佛</persName>所。种诸善根。闻是章句。乃至一念生净信 <lb ed="X" n="0060c07"/><lb ed="R039" n="0119a04"/>者。须菩提。<persName>如来</persName>悉知悉见。是诸众生得如是无量福 <lb ed="X" n="0060c08"/><lb ed="R039" n="0119a05"/>德。何以故。是诸众生。无复我相人相众生相寿者相。 <lb ed="X" n="0060c09"/><lb ed="R039" n="0119a06"/>无法相。亦无非法相。何以故。是诸众生。若心取相。则 <lb ed="X" n="0060c10"/><lb ed="R039" n="0119a07"/>为著我人众生寿者。若取法相。即著我人众生寿者。 <lb ed="X" n="0060c11"/><lb ed="R039" n="0119a08"/>何以故。若取非法相。即著我人众生寿者。是故不应 <lb ed="X" n="0060c12"/><lb ed="R039" n="0119a09"/>取法。不应取非法。以是義故。<persName>如来</persName>常说汝等比丘。知 <lb ed="X" n="0060c13"/><lb ed="R039" n="0119a10"/>我说法。如筏喩者。法尙应捨。何况非法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0060c14"/><lb ed="R039" n="0119a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0060c1401">解。此直示<persName>佛</persName>之知见也。由前空生初执有相之因。 <lb ed="X" n="0060c15"/><lb ed="R039" n="0119a12"/><persName>佛</persName>以不住相佈施破之。复疑无相之因。不能契有 <lb ed="X" n="0060c16"/><lb ed="R039" n="0119a13"/>相之果。盖执<persName>佛</persName>有相状也。<persName>佛</persName>以法身非相破之。是 <lb ed="X" n="0060c17"/><lb ed="R039" n="0119a14"/>以无相之因。契无相之果。明矣。如此。则因果俱空。 <lb ed="X" n="0060c18"/><lb ed="R039" n="0119a15"/>人法双泯。此義甚深。难信难解。故疑问<persName>佛</persName>。不知可 <lb ed="X" n="0060c19"/><lb ed="R039" n="0119a16"/>有人。能信此法不。颇。犹可也。言说章句。即指前无 <lb ed="X" n="0060c20"/><lb ed="R039" n="0119a17"/>相因果之说。<persName>佛</persName>答谓岂无其人。但信此法者不是 <lb ed="X" n="0060c21"/><lb ed="R039" n="0119a18"/>寻常之人。乃是持戒修福者。方能信耳。此人亦非 <lb ed="X" n="0060c22"/><lb ed="R039" n="0119b01"/>于一<persName>佛</persName>二<persName>佛</persName>三四五<persName>佛</persName>而种善根。盖从无量千万 <lb ed="X" n="0060c23"/><lb ed="R039" n="0119b02"/><persName>佛</persName>所而种<anchor xml:id="nkr_note_add_0060c2301" n="0060c2301"/><anchor xml:id="beg0060c2301" n="0060c2301"/>善<anchor xml:id="end0060c2301"/>根者。所谓久种深根。乃能信耳。此等大 <lb ed="X" n="0060c24"/><lb ed="R039" n="0119b03"/>根众生。即一念信心。我悉知见其所得福。<anchor xml:id="nkr_note_add_0060c2401" n="0060c2401"/><anchor xml:id="beg0060c2401" n="0060c2401"/>已<anchor xml:id="end0060c2401"/>无量 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0061a" n="0061a"/> <lb ed="X" n="0061a01"/><lb ed="R039" n="0119b04"/>矣。此无相之福。勝过有相所求之福。明矣。何故契 <lb ed="X" n="0061a02"/><lb ed="R039" n="0119b05"/>无相者。能得多福耶。盖此众生。无复我人众生寿 <lb ed="X" n="0061a03"/><lb ed="R039" n="0119b06"/>者之相矣。不但无此四相。即一切有无诸相。悉皆 <lb ed="X" n="0061a04"/><lb ed="R039" n="0119b07"/>空矣。故云无法相。亦无非法相。以此众生。心不取 <lb ed="X" n="0061a05"/><lb ed="R039" n="0119b08"/>相故。一切皆離。苟一念取著法非法相。即著四相。 <lb ed="X" n="0061a06"/><lb ed="R039" n="0119b09"/>以不取相故。心境皆空。得福殊勝之若此耳。此是 <lb ed="X" n="0061a07"/><lb ed="R039" n="0119b10"/><persName>如来</persName>真知见力。故我教菩萨。不应取法非法相。何 <lb ed="X" n="0061a08"/><lb ed="R039" n="0119b11"/>以故。以一入此法。则人法皆空。顿離诸取。便起诸 <lb ed="X" n="0061a09"/><lb ed="R039" n="0119b12"/>有矣。岂细事哉。故我常教弟子。当捨法也。然捨法 <lb ed="X" n="0061a10"/><lb ed="R039" n="0119b13"/>即捨情。情忘则智圆矣。故曰。法尙应捨。何况非法。</p> <lb ed="X" n="0061a11"/><lb ed="R039" n="0119b14"/><p xml:id="pX25p0061a1101">△疑。空生因闻<persName>佛</persName>说<persName>佛</persName>非色相。法不可取。遂起疑 <lb ed="X" n="0061a12"/><lb ed="R039" n="0119b15"/>云。若<persName>佛</persName>与法。二皆无相。是无<persName>佛</persName>无法矣。争奈现见 <lb ed="X" n="0061a13"/><lb ed="R039" n="0119b16"/><persName>佛</persName>成菩提。现今说法。何以言无。此疑<persName>佛</persName>自语相违 <lb ed="X" n="0061a14"/><lb ed="R039" n="0119b17"/>也。故下按破。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0061a15"/><lb ed="R039" n="0119b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0061a1501">须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>得阿耨多罗三藐三菩提耶。 <lb ed="X" n="0061a16"/><lb ed="R039" n="0120a01"/><persName>如来</persName>有所说法耶。须菩提言。如我解<persName>佛</persName>所说義。无有 <lb ed="X" n="0061a17"/><lb ed="R039" n="0120a02"/>定法。名阿耨多罗三藐三菩提。亦无有定法。<persName>如来</persName>可 <lb ed="X" n="0061a18"/><lb ed="R039" n="0120a03"/>说。何以故。<persName>如来</persName>所说法。皆不可取･不可说。非法･非非 <lb ed="X" n="0061a19"/><lb ed="R039" n="0120a04"/>法。所以者何。一切贤圣。皆以无为法而有差别。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0061a20"/><lb ed="R039" n="0120a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0061a2001">解。此双遣<persName>佛</persName>法知见也。空生心中纔萌有<persName>佛</persName>有法 <lb ed="X" n="0061a21"/><lb ed="R039" n="0120a06"/>之念。所谓意言分别也。含而未吐。<persName>佛</persName>逆破之。故召 <lb ed="X" n="0061a22"/><lb ed="R039" n="0120a07"/>而诘之曰。于意云何。谓汝意下作何分别耶。且<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0061a23"/><lb ed="R039" n="0120a08"/>菩提。果有所得耶。<persName>如来</persName>果有所说法耶。此审而诘 <lb ed="X" n="0061a24"/><lb ed="R039" n="0120a09"/>之。以勘其意。空生领旨。故陈其悟。谓<anchor xml:id="nkr_note_add_0061a2401" n="0061a2401"/><anchor xml:id="beg0061a2401" n="0061a2401"/>已<anchor xml:id="end0061a2401"/>解<persName>佛</persName>说。原 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0061b" n="0061b"/> <lb ed="X" n="0061b01"/><lb ed="R039" n="0120a10"/>无定法。即是菩提。亦无有定法。<persName>如来</persName>可说。此空生 <lb ed="X" n="0061b02"/><lb ed="R039" n="0120a11"/>深领<persName>如来</persName>不取之旨。不但<persName>如来</persName>。即一切贤圣。皆以 <lb ed="X" n="0061b03"/><lb ed="R039" n="0120a12"/>无为法有差别故。故非可取。此开权显实之意。<anchor xml:id="nkr_note_add_0061b0301" n="0061b0301"/><anchor xml:id="beg0061b0301" n="0061b0301"/>已<anchor xml:id="end0061b0301"/> <lb ed="X" n="0061b04"/><lb ed="R039" n="0120a13"/>露一斑矣。</p> <lb ed="X" n="0061b05"/><lb ed="R039" n="0120a14"/><p xml:id="pX25p0061b0501">△疑。空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0061b0501" n="0061b0501"/><anchor xml:id="beg0061b0501" n="0061b0501"/>已<anchor xml:id="end0061b0501"/>领无<persName>佛</persName>无法之旨。但不知契无为者。 <lb ed="X" n="0061b06"/><lb ed="R039" n="0120a15"/>如何得福殊勝。故下<persName>如来</persName>以離相破之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0061b07"/><lb ed="R039" n="0120a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0061b0701">须菩提。于意云何。若人满三千大千世界七宝。以用 <lb ed="X" n="0061b08"/><lb ed="R039" n="0120a17"/>佈施。是人所得福德。寧为多不。须菩提言。甚多。<persName>世尊</persName>。 <lb ed="X" n="0061b09"/><lb ed="R039" n="0120a18"/>何以故。是福德。即非福德性。是故<persName>如来</persName>说福德多。若 <lb ed="X" n="0061b10"/><lb ed="R039" n="0120b01"/>复有人于此经中。受持乃至四句偈等。为他人说。其 <lb ed="X" n="0061b11"/><lb ed="R039" n="0120b02"/>福勝彼。何以故。须菩提。一切诸<persName>佛</persName>。及诸<persName>佛</persName>阿耨多罗 <lb ed="X" n="0061b12"/><lb ed="R039" n="0120b03"/>三藐三菩提法。皆从此经出。须菩提。所谓<persName>佛</persName>･法者。即 <lb ed="X" n="0061b13"/><lb ed="R039" n="0120b04"/>非<persName>佛</persName>･法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0061b14"/><lb ed="R039" n="0120b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0061b1401">解。此以无相之福。以显无相之法为最勝也。空生 <lb ed="X" n="0061b15"/><lb ed="R039" n="0120b06"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0061b1501" n="0061b1501"/><anchor xml:id="beg0061b1501" n="0061b1501"/>已<anchor xml:id="end0061b1501"/>悟无相之理。但不知契无相之理。得无相之福。 <lb ed="X" n="0061b16"/><lb ed="R039" n="0120b07"/>此福如何勝彼有相耶。故<persName>佛</persName>先以有相佈施。挍量 <lb ed="X" n="0061b17"/><lb ed="R039" n="0120b08"/>其福。不如持四句偈之福殊勝者。以一切诸<persName>佛</persName>。皆 <lb ed="X" n="0061b18"/><lb ed="R039" n="0120b09"/>从此般若而出生故。故云。般若是诸<persName>佛</persName>母。所以福 <lb ed="X" n="0061b19"/><lb ed="R039" n="0120b10"/>大。如俗所云。母因子贵故也。是则般若乃是能出 <lb ed="X" n="0061b20"/><lb ed="R039" n="0120b11"/>生<persName>佛</persName>･法者。而般若本非<persName>佛</persName>･法也。故云。所谓<persName>佛</persName>･法者。 <lb ed="X" n="0061b21"/><lb ed="R039" n="0120b12"/>即非<persName>佛</persName>･法。</p> <lb ed="X" n="0061b22"/><lb ed="R039" n="0120b13"/><p xml:id="pX25p0061b2201">△疑云。既法无可说。<persName>佛</persName>无可成。俱不可得矣。且世 <lb ed="X" n="0061b23"/><lb ed="R039" n="0120b14"/>尊昔日。为我等声闻。说四谛法。乃是法也。我等依 <lb ed="X" n="0061b24"/><lb ed="R039" n="0120b15"/>之而修。是得果也。我等依涅槃而住。此有所住也。 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0061c" n="0061c"/> <lb ed="X" n="0061c01"/><lb ed="R039" n="0120b16"/>如何<persName>世尊</persName>一切皆非。此大众意言分别也。故<persName>世尊</persName> <lb ed="X" n="0061c02"/><lb ed="R039" n="0120b17"/>逆擧小果。逆问空生。而代破之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0061c03"/><lb ed="R039" n="0120b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0061c0301">须菩提。于意云何。须陀洹能作是念。我得须陀洹果 <lb ed="X" n="0061c04"/><lb ed="R039" n="0121a01"/>不。须菩提言。不也。<persName>世尊</persName>。何以故。须陀洹。名为入流。而 <lb ed="X" n="0061c05"/><lb ed="R039" n="0121a02"/>无所入。不入色声香味触法。是名须陀洹。须菩提。于 <lb ed="X" n="0061c06"/><lb ed="R039" n="0121a03"/>意云何。斯陀含能作是念。我得斯陀含果不。须菩提 <lb ed="X" n="0061c07"/><lb ed="R039" n="0121a04"/>言。不也。<persName>世尊</persName>。何以故。斯陀含。名一往来。而实无往来。 <lb ed="X" n="0061c08"/><lb ed="R039" n="0121a05"/>是名斯陀含。须菩提。于意云何。阿那含能作是念。我 <lb ed="X" n="0061c09"/><lb ed="R039" n="0121a06"/>得阿那含果不。须菩提言。不也。<persName>世尊</persName>。何以故。阿那含。 <lb ed="X" n="0061c10"/><lb ed="R039" n="0121a07"/>名为不来。而实无不来。是故名阿那含。须菩提。于意 <lb ed="X" n="0061c11"/><lb ed="R039" n="0121a08"/>云何。阿罗汉能作是念。我得阿罗汉道不。须菩提言。 <lb ed="X" n="0061c12"/><lb ed="R039" n="0121a09"/>不也。<persName>世尊</persName>。何以故。实无有法。名阿罗汉。<persName>世尊</persName>。若阿罗 <lb ed="X" n="0061c13"/><lb ed="R039" n="0121a10"/>汉作是念。我得阿罗汉道。即为著我人众生寿者。世 <lb ed="X" n="0061c14"/><lb ed="R039" n="0121a11"/>尊。<persName>佛</persName>说我得无诤三昧人中最为第一。是第一離欲 <lb ed="X" n="0061c15"/><lb ed="R039" n="0121a12"/>阿罗汉。<persName>世尊</persName>。我不作是念。我是離欲阿罗汉。<persName>世尊</persName>。我 <lb ed="X" n="0061c16"/><lb ed="R039" n="0121a13"/>若作是念。我得阿罗汉道。<persName>世尊</persName>则不说须菩提是乐 <lb ed="X" n="0061c17"/><lb ed="R039" n="0121a14"/>阿兰那行者。以须菩提。实无所行。而名须菩提是乐 <lb ed="X" n="0061c18"/><lb ed="R039" n="0121a15"/>阿兰那行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0061c19"/><lb ed="R039" n="0121a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0061c1901">解。此的示无住真宗也。大众因闻<persName>佛</persName>不可求。法非 <lb ed="X" n="0061c20"/><lb ed="R039" n="0121a17"/>可取。斯则进取无可住矣。争奈<persName>世尊</persName>昔日。教我声 <lb ed="X" n="0061c21"/><lb ed="R039" n="0121a18"/>闻。令離生死。安住涅槃。非无法无果可住也。而今 <lb ed="X" n="0061c22"/><lb ed="R039" n="0121b01"/><persName>世尊</persName>何以言<persName>佛</persName>法皆非。此小乘未忘名言习气。执 <lb ed="X" n="0061c23"/><lb ed="R039" n="0121b02"/>有实法。难入般若。故多起疑。<persName>世尊</persName>假空生之悟。为 <lb ed="X" n="0061c24"/><lb ed="R039" n="0121b03"/>众旁通。故擧昔果逆征之曰。于意云何。谓于汝意 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0062a" n="0062a"/> <lb ed="X" n="0062a01"/><lb ed="R039" n="0121b04"/>下如何也。梵语须陀洹。此云入流。入。逆也。谓逆生 <lb ed="X" n="0062a02"/><lb ed="R039" n="0121b05"/>死流也。然言逆流。但约不入六尘名为逆。非是实 <lb ed="X" n="0062a03"/><lb ed="R039" n="0121b06"/>有此可逆。有彼可入而住之也。斯陀含。此云一往 <lb ed="X" n="0062a04"/><lb ed="R039" n="0121b07"/>来。谓有欲界一品残思。但只消一来欲界断之。则 <lb ed="X" n="0062a05"/><lb ed="R039" n="0121b08"/>从此长往矣。此亦非有来往实住处也。阿那含。此 <lb ed="X" n="0062a06"/><lb ed="R039" n="0121b09"/>云不来。谓永不来欲界受生。如此而<anchor xml:id="nkr_note_add_0062a0601" n="0062a0601"/><anchor xml:id="beg0062a0601" n="0062a0601"/>已<anchor xml:id="end0062a0601"/>。亦非有不 <lb ed="X" n="0062a07"/><lb ed="R039" n="0121b10"/>来之处可住也。阿罗汉。此云不生。以见彼诸法。一 <lb ed="X" n="0062a08"/><lb ed="R039" n="0121b11"/>切皆无。实无诸法。一心不生。如此而<anchor xml:id="nkr_note_add_0062a0801" n="0062a0801"/><anchor xml:id="beg0062a0801" n="0062a0801"/>已<anchor xml:id="end0062a0801"/>。亦未尝作 <lb ed="X" n="0062a09"/><lb ed="R039" n="0121b12"/>念。我是阿罗汉。亦非有住可之罗汉地也。若阿罗 <lb ed="X" n="0062a10"/><lb ed="R039" n="0121b13"/>汉自<anchor xml:id="nkr_note_add_0062a1001" n="0062a1001"/><anchor xml:id="beg0062a1001" n="0062a1001"/>己<anchor xml:id="end0062a1001"/>作念。认著我是罗汉。此则与众生知见一 <lb ed="X" n="0062a11"/><lb ed="R039" n="0121b14"/>般。即著四相矣。空生以<anchor xml:id="nkr_note_add_0062a1101" n="0062a1101"/><anchor xml:id="beg0062a1101" n="0062a1101"/>己<anchor xml:id="end0062a1101"/>验之。即如<persName>世尊</persName>每每称 <lb ed="X" n="0062a12"/><lb ed="R039" n="0121b15"/>我得了无诤三昧。又赞我是人中最上之人。又说 <lb ed="X" n="0062a13"/><lb ed="R039" n="0121b16"/>我是第一離欲阿罗汉。蒙<persName>世尊</persName>如此极口称赞。然 <lb ed="X" n="0062a14"/><lb ed="R039" n="0121b17"/>我自忖<anchor xml:id="nkr_note_add_0062a1401" n="0062a1401"/><anchor xml:id="beg0062a1401" n="0062a1401"/>己<anchor xml:id="end0062a1401"/>心。幷不曾一念生心。执著我是離欲罗 <lb ed="X" n="0062a15"/><lb ed="R039" n="0121b18"/>汉也。若我有此念。<persName>世尊</persName>则不说我是乐寂静行者。 <lb ed="X" n="0062a16"/><lb ed="R039" n="0122a01"/>以我而观。昔日涅槃元无住处。足知<persName>如来</persName>菩提。必 <lb ed="X" n="0062a17"/><lb ed="R039" n="0122a02"/>无可住之理矣。复何疑哉。此决<persName>佛</persName>果有住之疑。下 <lb ed="X" n="0062a18"/><lb ed="R039" n="0122a03"/>决<persName>佛</persName>定有成之疑。</p> <lb ed="X" n="0062a19"/><lb ed="R039" n="0122a04"/><p xml:id="pX25p0062a1901">△疑云。闻上开示。<persName>佛</persName>果无住。明矣。既果无所成。争 <lb ed="X" n="0062a20"/><lb ed="R039" n="0122a05"/>奈现见<persName>如来</persName>。从燃灯受记。是则<persName>佛</persName>定有成。既有可 <lb ed="X" n="0062a21"/><lb ed="R039" n="0122a06"/>成之<persName>佛</persName>。岂无可住之果。下答以无所得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0062a22"/><lb ed="R039" n="0122a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0062a2201"><persName>佛</persName>告须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>昔在燃灯<persName>佛</persName>所。于法有 <lb ed="X" n="0062a23"/><lb ed="R039" n="0122a08"/>所得不。不也。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>在燃灯<persName>佛</persName>所。于法实无所得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0062a24"/><lb ed="R039" n="0122a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0062a2401">解。此示究竟无得之旨也。以闻无住之谈。<anchor xml:id="nkr_note_add_0062a2401" n="0062a2401"/><anchor xml:id="beg0062a2401" n="0062a2401"/>已<anchor xml:id="end0062a2401"/>悟菩 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0062b" n="0062b"/> <lb ed="X" n="0062b01"/><lb ed="R039" n="0122a10"/>提无住。遂疑菩提虽无住。而<persName>佛</persName>果必定是有成。若 <lb ed="X" n="0062b02"/><lb ed="R039" n="0122a11"/><persName>佛</persName>无成。如何传授。故<persName>世尊</persName>逆问空生而决之。以燃 <lb ed="X" n="0062b03"/><lb ed="R039" n="0122a12"/>灯<persName>佛</persName>虽云授记。但印契此心而<anchor xml:id="nkr_note_add_0062b0301" n="0062b0301"/><anchor xml:id="beg0062b0301" n="0062b0301"/>已<anchor xml:id="end0062b0301"/>。实无所得。若有 <lb ed="X" n="0062b04"/><lb ed="R039" n="0122a13"/>所得。则燃灯必不与我授记。</p> <lb ed="X" n="0062b05"/><lb ed="R039" n="0122a14"/><p xml:id="pX25p0062b0501">△疑云。菩提无住。<persName>佛</persName>果无得。如此。则不必莊严<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0062b06"/><lb ed="R039" n="0122a15"/>土矣。而<persName>世尊</persName>何以教我行菩萨行。莊严<persName>佛</persName>土耶。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0062b07"/><lb ed="R039" n="0122a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0062b0701">须菩提。于意云何。菩萨莊严<persName>佛</persName>土不。不也。<persName>世尊</persName>。何以 <lb ed="X" n="0062b08"/><lb ed="R039" n="0122a17"/>故。莊严<persName>佛</persName>土者。即非莊严。是名莊严。是故须菩提。诸 <lb ed="X" n="0062b09"/><lb ed="R039" n="0122a18"/>菩萨摩诃萨。应如是生淸净心。不应住色生心。不应 <lb ed="X" n="0062b10"/><lb ed="R039" n="0122b01"/>住声香味触法生心。应无所住而生其心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0062b11"/><lb ed="R039" n="0122b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0062b1101">解。此直示安心之法也。空生疑谓<persName>佛</persName>既无成。涅槃 <lb ed="X" n="0062b12"/><lb ed="R039" n="0122b03"/>无住。若如此又何须莊严<persName>佛</persName>土耶。执此疑者。谓度 <lb ed="X" n="0062b13"/><lb ed="R039" n="0122b04"/>生之行。实要莊严<persName>佛</persName>土。如修寺一般。此执相之愚 <lb ed="X" n="0062b14"/><lb ed="R039" n="0122b05"/>也。故<persName>世尊</persName>疑问空生。菩萨果有莊严<persName>佛</persName>土不。空生 <lb ed="X" n="0062b15"/><lb ed="R039" n="0122b06"/>领旨。答言即非莊严。是名莊严。何以明之。然而<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0062b16"/><lb ed="R039" n="0122b07"/>土者。净土也。且此净土。岂可以七宝累砌而为莊 <lb ed="X" n="0062b17"/><lb ed="R039" n="0122b08"/>严也。以众生所见者秽土。乃恶业莊严。种种苦具。 <lb ed="X" n="0062b18"/><lb ed="R039" n="0122b09"/>在诸<persName>佛</persName>所居净土。但以淸净觉心。净彼诸染。染业 <lb ed="X" n="0062b19"/><lb ed="R039" n="0122b10"/>既空。则土自净。是以淸净心而为莊严。然此莊严。 <lb ed="X" n="0062b20"/><lb ed="R039" n="0122b11"/>非同彼也。故曰即非莊严。是名莊严。如此看来。菩 <lb ed="X" n="0062b21"/><lb ed="R039" n="0122b12"/>萨莊严<persName>佛</persName>土。不假外来。只是自净其心。心净则土 <lb ed="X" n="0062b22"/><lb ed="R039" n="0122b13"/>自净。故曰。但应如是生淸净心而<anchor xml:id="nkr_note_add_0062b2201" n="0062b2201"/><anchor xml:id="beg0062b2201" n="0062b2201"/>已<anchor xml:id="end0062b2201"/>。不必别求莊 <lb ed="X" n="0062b23"/><lb ed="R039" n="0122b14"/>严也。又疑。既云淸净。如何生心。<persName>佛</persName>言。淸净如何生 <lb ed="X" n="0062b24"/><lb ed="R039" n="0122b15"/>心。但不当生六尘染心而<anchor xml:id="nkr_note_add_0062b2401" n="0062b2401"/><anchor xml:id="beg0062b2401" n="0062b2401"/>已<anchor xml:id="end0062b2401"/>。非有淸净可住而生 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0062c" n="0062c"/> <lb ed="X" n="0062c01"/><lb ed="R039" n="0122b16"/>心也。所谓执谢情忘。净心自现。故曰。应无所住而 <lb ed="X" n="0062c02"/><lb ed="R039" n="0122b17"/>生其心。三祖云。莫逐有缘。无住空忍。此为无住生 <lb ed="X" n="0062c03"/><lb ed="R039" n="0122b18"/>心安心之法。妙不过此。故六祖一闻。言下顿悟。</p> <lb ed="X" n="0062c04"/><lb ed="R039" n="0123a01"/><p xml:id="pX25p0062c0401">△疑云。既不莊严<persName>佛</persName>土。是无<persName>佛</persName>土也。且千丈大身 <lb ed="X" n="0062c05"/><lb ed="R039" n="0123a02"/>之<persName>佛</persName>。又何所居耶。此疑报身必居实土。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0062c06"/><lb ed="R039" n="0123a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0062c0601">须菩提。譬如有人。身如<name role="" type="person">须弥山</name>王。于意云何。是身为 <lb ed="X" n="0062c07"/><lb ed="R039" n="0123a04"/>大不。须菩提言。甚大。<persName>世尊</persName>。何以故。<persName>佛</persName>说非身。是名大 <lb ed="X" n="0062c08"/><lb ed="R039" n="0123a05"/>身。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0062c09"/><lb ed="R039" n="0123a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0062c0901">解。此示法身真土也。因闻<persName>佛</persName>土非可莊严。遂疑报 <lb ed="X" n="0062c10"/><lb ed="R039" n="0123a07"/>身必居实土。若不莊严。向何居住。<persName>佛</persName>以法身非身 <lb ed="X" n="0062c11"/><lb ed="R039" n="0123a08"/>破之。意谓非土之土。常寂光也。非身之身。乃法身 <lb ed="X" n="0062c12"/><lb ed="R039" n="0123a09"/>也。法身非相。真土无形。然身既不可以相见。而土 <lb ed="X" n="0062c13"/><lb ed="R039" n="0123a10"/>又何可以莊严耶。此从離六尘相。離心缘相以来。 <lb ed="X" n="0062c14"/><lb ed="R039" n="0123a11"/>所破群疑。直至身土皆空。心境双绝。始是般若极 <lb ed="X" n="0062c15"/><lb ed="R039" n="0123a12"/>则。以显法身无住之理。故开导至此。理极忘言。但 <lb ed="X" n="0062c16"/><lb ed="R039" n="0123a13"/>有信此法者。其福无量。故下挍量福德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0062c17"/><lb ed="R039" n="0123a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0062c1701">须菩提。如恒河中所有沙数。如是沙等恒河。于意云 <lb ed="X" n="0062c18"/><lb ed="R039" n="0123a15"/>何。是诸恒河沙。寧为多不。须菩提言。甚多。<persName>世尊</persName>。但诸 <lb ed="X" n="0062c19"/><lb ed="R039" n="0123a16"/>恒河。尙多无数。何况其沙。须菩提。我今实言告汝。若 <lb ed="X" n="0062c20"/><lb ed="R039" n="0123a17"/>有善男子･善女人。以七宝满尔所恒河沙数三千大 <lb ed="X" n="0062c21"/><lb ed="R039" n="0123a18"/>千世界。以用佈施。得福多否。须菩提言。甚多。<persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0062c22"/><lb ed="R039" n="0123b01"/>告须菩提。若善男子･善女人。于此经中。乃至受持四 <lb ed="X" n="0062c23"/><lb ed="R039" n="0123b02"/>句偈等。为他人说。而此福德。勝前福德。复次。须菩提。 <lb ed="X" n="0062c24"/><lb ed="R039" n="0123b03"/>随说是经。乃至四句偈等。当知此处。一切世间天人 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0063a" n="0063a"/> <lb ed="X" n="0063a01"/><lb ed="R039" n="0123b04"/>阿修罗。皆<persName>应供</persName>养。如<persName>佛</persName>塔庙。何况有人。尽能受持读 <lb ed="X" n="0063a02"/><lb ed="R039" n="0123b05"/>诵。须菩提。当知是人。成就最上第一稀有之法。若是 <lb ed="X" n="0063a03"/><lb ed="R039" n="0123b06"/>经典所在之处。则为有<persName>佛</persName>。若尊重弟子。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0063a04"/><lb ed="R039" n="0123b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0063a0401">解。此以喩显法殊勝也。说四句之福。勝河沙七宝 <lb ed="X" n="0063a05"/><lb ed="R039" n="0123b08"/>者。以此法。乃最上第一稀有之法也。以此四偈。即 <lb ed="X" n="0063a06"/><lb ed="R039" n="0123b09"/>法身全体故。如<persName>佛</persName>住世。与弟子宣说无二故也。前 <lb ed="X" n="0063a07"/><lb ed="R039" n="0123b10"/>显法身<anchor xml:id="nkr_note_add_0063a0701" n="0063a0701"/><anchor xml:id="beg0063a0701" n="0063a0701"/>已<anchor xml:id="end0063a0701"/>圆。群疑顿破。言忘理极。故空生领旨。遂 <lb ed="X" n="0063a08"/><lb ed="R039" n="0123b11"/>请结经名。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0063a09"/><lb ed="R039" n="0123b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0063a0901">尔时须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。当何名此经。我等云何奉 <lb ed="X" n="0063a10"/><lb ed="R039" n="0123b13"/>持。<persName>佛</persName>告须菩提。是经名为金刚般若波罗蜜。以是名 <lb ed="X" n="0063a11"/><lb ed="R039" n="0123b14"/>字。汝当奉持。所以者何。须菩提。<persName>佛</persName>说般若波罗蜜。即 <lb ed="X" n="0063a12"/><lb ed="R039" n="0123b15"/>非般若波罗蜜。是名般若<anchor xml:id="nkr_note_add_0063a1201" n="0063a1201"/><anchor xml:id="beg0063a1201" n="0063a1201"/>波<anchor xml:id="end0063a1201"/>罗蜜。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0063a13"/><lb ed="R039" n="0123b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0063a1301">解。此指归般若实际也。空生领悟。般若全体<anchor xml:id="nkr_note_add_0063a1301" n="0063a1301"/><anchor xml:id="beg0063a1301" n="0063a1301"/>已<anchor xml:id="end0063a1301"/>露。 <lb ed="X" n="0063a14"/><lb ed="R039" n="0123b17"/>更无馀法。故问结经名。<persName>世尊</persName>但告之曰。是经名为 <lb ed="X" n="0063a15"/><lb ed="R039" n="0123b18"/>金刚般若波罗蜜。意谓此法无名。但此心耳。又问 <lb ed="X" n="0063a16"/><lb ed="R039" n="0124a01"/>如何奉持。告以即以此心奉持此法。以心本非心。 <lb ed="X" n="0063a17"/><lb ed="R039" n="0124a02"/>而法亦非法。故曰般若即非般若波罗蜜。前未闻 <lb ed="X" n="0063a18"/><lb ed="R039" n="0124a03"/>此法时。其心未安。故初请降伏。以所知所见。满目 <lb ed="X" n="0063a19"/><lb ed="R039" n="0124a04"/>尘境。生<persName>佛</persName>迢然。净秽殊途。取舍异趣。故其心不安。 <lb ed="X" n="0063a20"/><lb ed="R039" n="0124a05"/>难以降伏。特起种种疑情。初疑众生难度。则告以 <lb ed="X" n="0063a21"/><lb ed="R039" n="0124a06"/>众生本空。又疑<persName>佛</persName>果难求。则告以<persName>佛</persName>不必求。次疑 <lb ed="X" n="0063a22"/><lb ed="R039" n="0124a07"/>佈施难周。则告以三轮空寂。次疑<persName>佛</persName>土难严。则告 <lb ed="X" n="0063a23"/><lb ed="R039" n="0124a08"/>以心净则严。次疑报身无寄。则告以法身无依。到 <lb ed="X" n="0063a24"/><lb ed="R039" n="0124a09"/>此空生伎俩<anchor xml:id="nkr_note_add_0063a2401" n="0063a2401"/><anchor xml:id="beg0063a2401" n="0063a2401"/>已<anchor xml:id="end0063a2401"/>穷。群疑冰释。<persName>佛</persName>心<anchor xml:id="nkr_note_add_0063a2402" n="0063a2402"/><anchor xml:id="beg0063a2402" n="0063a2402"/>已<anchor xml:id="end0063a2402"/>尽披露。无复 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0063b" n="0063b"/> <lb ed="X" n="0063b01"/><lb ed="R039" n="0124a10"/>遗馀。所以闻者心安而自降伏矣。故问结经名。世 <lb ed="X" n="0063b02"/><lb ed="R039" n="0124a11"/>尊不以实法赘人。但名此心而<anchor xml:id="nkr_note_add_0063b0201" n="0063b0201"/><anchor xml:id="beg0063b0201" n="0063b0201"/>已<anchor xml:id="end0063b0201"/>。故以此结之。下 <lb ed="X" n="0063b03"/><lb ed="R039" n="0124a12"/>文乃单示法身极则。所谓百尺竿头更进一步。只 <lb ed="X" n="0063b04"/><lb ed="R039" n="0124a13"/>须具金刚眼。始得极尽相应。故空生感悟流涕。赞 <lb ed="X" n="0063b05"/><lb ed="R039" n="0124a14"/>歎难量。似久客还家。宜其见慈母而生悲泣也。直 <lb ed="X" n="0063b06"/><lb ed="R039" n="0124a15"/>至不可思议而後<anchor xml:id="nkr_note_add_0063b0601" n="0063b0601"/><anchor xml:id="beg0063b0601" n="0063b0601"/>已<anchor xml:id="end0063b0601"/>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0063b07"/><lb ed="R039" n="0124a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0063b0701">须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有所说法不。须菩提白<persName>佛</persName>言。 <lb ed="X" n="0063b08"/><lb ed="R039" n="0124a17"/><persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>无所说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0063b09"/><lb ed="R039" n="0124a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0063b0901">解。空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0063b0901" n="0063b0901"/><anchor xml:id="beg0063b0901" n="0063b0901"/>已<anchor xml:id="end0063b0901"/>悟法身之理。遂疑法身非相。谁当说法。 <lb ed="X" n="0063b10"/><lb ed="R039" n="0124b01"/>此计法有所说也。故<persName>佛</persName>征诘。乃悟身既非身。法亦 <lb ed="X" n="0063b11"/><lb ed="R039" n="0124b02"/>无说。</p> <lb ed="X" n="0063b12"/><lb ed="R039" n="0124b03"/><p xml:id="pX25p0063b1201">△疑云。法身非相。然非相即堕断灭。断灭无相当 <lb ed="X" n="0063b13"/><lb ed="R039" n="0124b04"/>于何处见法身耶。众有此疑。故<persName>佛</persName>征破。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0063b14"/><lb ed="R039" n="0124b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0063b1401">须菩提。于意云何。三千大千世界。所有微尘。是为多 <lb ed="X" n="0063b15"/><lb ed="R039" n="0124b06"/>不。须菩提言。甚多。<persName>世尊</persName>。须菩提。诸微尘。<persName>如来</persName>说非微 <lb ed="X" n="0063b16"/><lb ed="R039" n="0124b07"/>尘。是名微尘。<persName>如来</persName>说世界。非世界。是名世界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0063b17"/><lb ed="R039" n="0124b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0063b1701">解。此示诸法虽空。不入断灭也。闻说法身非相。遂 <lb ed="X" n="0063b18"/><lb ed="R039" n="0124b09"/>疑堕断灭。断灭则无处觅法身矣。<persName>世尊</persName>示以尘尘 <lb ed="X" n="0063b19"/><lb ed="R039" n="0124b10"/>刹刹皆法身也。故诘之曰。三千大千世界所有微 <lb ed="X" n="0063b20"/><lb ed="R039" n="0124b11"/>尘是为多不。答言甚多。若以微尘世界而观。则满 <lb ed="X" n="0063b21"/><lb ed="R039" n="0124b12"/>目尘境万象枞然。若以非微尘世界而观。则一道 <lb ed="X" n="0063b22"/><lb ed="R039" n="0124b13"/>虚间。真空冥寂。所谓寂灭灵虚。寄森罗而显象。纵 <lb ed="X" n="0063b23"/><lb ed="R039" n="0124b14"/>横幻境。在一性而融真。所以靑靑翠竹。总是真如。 <lb ed="X" n="0063b24"/><lb ed="R039" n="0124b15"/><g ref="#CB15106">鬱</g><g ref="#CB15106">鬱</g>黄花。无非般若。山河及大地。全露法王身。要 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0063c" n="0063c"/> <lb ed="X" n="0063c01"/><lb ed="R039" n="0124b16"/>见法身。须具金刚正眼始得。故曰世界非世界是 <lb ed="X" n="0063c02"/><lb ed="R039" n="0124b17"/>名世界。</p> <lb ed="X" n="0063c03"/><lb ed="R039" n="0124b18"/><p xml:id="pX25p0063c0301">△疑。所闻法身非相方名为<persName>佛</persName>。若非相是<persName>佛</persName>。即今 <lb ed="X" n="0063c04"/><lb ed="R039" n="0125a01"/>现前三十二相之<persName>佛</persName>岂非<persName>佛</persName>耶。此认化身为真<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0063c05"/><lb ed="R039" n="0125a02"/>也。下以法化一体破之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0063c06"/><lb ed="R039" n="0125a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0063c0601">须菩提。于意云何。可以三十二相见<persName>如来</persName>不。不也。世 <lb ed="X" n="0063c07"/><lb ed="R039" n="0125a04"/>尊。不可以三十二相得见<persName>如来</persName>。何以故。<persName>如来</persName>说三十 <lb ed="X" n="0063c08"/><lb ed="R039" n="0125a05"/>二相。即是非相。是名三十二相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0063c09"/><lb ed="R039" n="0125a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0063c0901">解。此示法･化冥一也。莫谓有相非<persName>佛</persName>。即今三十二 <lb ed="X" n="0063c10"/><lb ed="R039" n="0125a07"/>相。本非有相。相即非相。则应身即法身矣。到此三 <lb ed="X" n="0063c11"/><lb ed="R039" n="0125a08"/>身一体。身土皆空。理极情忘。言词相寂。故但赞歎 <lb ed="X" n="0063c12"/><lb ed="R039" n="0125a09"/>能契此理。转教之者其福无量。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0063c13"/><lb ed="R039" n="0125a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0063c1301">须菩提。若有善男子･善女人。以恒河沙等身命佈施。 <lb ed="X" n="0063c14"/><lb ed="R039" n="0125a11"/>若复有人于此经中。乃至受持四句偈等。为他人说。 <lb ed="X" n="0063c15"/><lb ed="R039" n="0125a12"/>其福甚多。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0063c16"/><lb ed="R039" n="0125a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0063c1601">解。此显法空勝益也。<persName>世尊</persName>显理<anchor xml:id="nkr_note_add_0063c1601" n="0063c1601"/><anchor xml:id="beg0063c1601" n="0063c1601"/>已<anchor xml:id="end0063c1601"/>极。群疑<anchor xml:id="nkr_note_add_0063c1602" n="0063c1602"/><anchor xml:id="beg0063c1602" n="0063c1602"/>已<anchor xml:id="end0063c1602"/>破。四 <lb ed="X" n="0063c17"/><lb ed="R039" n="0125a14"/>相顿空。我执既亡。法身独露。故<persName>世尊</persName>挍量佈施恒 <lb ed="X" n="0063c18"/><lb ed="R039" n="0125a15"/>沙身命之多。不若深心受持四句偈为他人说。其 <lb ed="X" n="0063c19"/><lb ed="R039" n="0125a16"/>无相之福真不可量矣。空生全领此旨。感激未闻。 <lb ed="X" n="0063c20"/><lb ed="R039" n="0125a17"/>故涕泪悲泣赞歎稀有。此正前云善护念善嘱咐 <lb ed="X" n="0063c21"/><lb ed="R039" n="0125a18"/>者以此故也。</p><p xml:id="pX25p0063c2106" cb:place="inline">△<anchor xml:id="nkr_note_add_0063c2101" n="0063c2101"/><anchor xml:id="beg0063c2101" n="0063c2101"/>已<anchor xml:id="end0063c2101"/>前领悟。</p> <lb ed="X" n="0063c22"/><lb ed="R039" n="0125b01"/><p xml:id="pX25p0063c2201">△<anchor xml:id="nkr_note_add_0063c2201" n="0063c2201"/><anchor xml:id="beg0063c2201" n="0063c2201"/>已<anchor xml:id="end0063c2201"/>下陈情。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0063c23"/><lb ed="R039" n="0125b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0063c2301">尔时须菩提。闻说是经。深解義趣。涕泪悲泣。而白<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0063c24"/><lb ed="R039" n="0125b03"/>言。稀有<persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName>说如是甚深经典。我从昔来所得慧 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0064a" n="0064a"/> <lb ed="X" n="0064a01"/><lb ed="R039" n="0125b04"/>眼。未曾得闻如是之经。<persName>世尊</persName>。若复有人得闻是经。信 <lb ed="X" n="0064a02"/><lb ed="R039" n="0125b05"/>心淸净。即生实相。当知是人成就第一稀有功德。世 <lb ed="X" n="0064a03"/><lb ed="R039" n="0125b06"/>尊。是实相者。即是非相。是故<persName>如来</persName>说名实相。<persName>世尊</persName>。我 <lb ed="X" n="0064a04"/><lb ed="R039" n="0125b07"/>今得闻如是经典。信解受持不足为难。若当来世後 <lb ed="X" n="0064a05"/><lb ed="R039" n="0125b08"/>五百岁。其有众生得闻是经。信解受持。是人即为第 <lb ed="X" n="0064a06"/><lb ed="R039" n="0125b09"/>一稀有。何以故。此人无我相人相众生相寿者相。所 <lb ed="X" n="0064a07"/><lb ed="R039" n="0125b10"/>以者何。我相即是非相。人相众生相寿者相即是非 <lb ed="X" n="0064a08"/><lb ed="R039" n="0125b11"/>相。何以故。離一切诸相。即名诸<persName>佛</persName>。<persName>佛</persName>告须菩提。如是 <lb ed="X" n="0064a09"/><lb ed="R039" n="0125b12"/>如是。若复有人。得闻是经。不惊不怖不畏。当知是人。 <lb ed="X" n="0064a10"/><lb ed="R039" n="0125b13"/>甚为稀有。何以故。须菩提。<persName>如来</persName>说第一波罗蜜。即非 <lb ed="X" n="0064a11"/><lb ed="R039" n="0125b14"/>第一波罗蜜。是名第一波罗蜜。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0064a12"/><lb ed="R039" n="0125b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0064a1201">解。此印契<persName>佛</persName>心入<persName>佛</persName>知见也。若空生辈诸小乘人 <lb ed="X" n="0064a13"/><lb ed="R039" n="0125b16"/>与诸众生皆执相之徒也。即<persName>佛</persName>出世以来二十馀 <lb ed="X" n="0064a14"/><lb ed="R039" n="0125b17"/>年。所说诸法未曾離相。恐生惊疑。故<g ref="#CB15673">窾</g>而教之。多 <lb ed="X" n="0064a15"/><lb ed="R039" n="0125b18"/>方淘汰。至今方始露出本心。何以故。以<persName>佛</persName>本愿。欲 <lb ed="X" n="0064a16"/><lb ed="R039" n="0126a01"/>令一切皆趣<anchor xml:id="nkr_note_add_0064a1601" n="0064a1601"/><anchor xml:id="beg0064a1601" n="0064a1601"/>大<anchor xml:id="end0064a1601"/>乘究竟之地故。今将引昔小乘发 <lb ed="X" n="0064a17"/><lb ed="R039" n="0126a02"/>大乘心。特以此金刚心地为本修因。故先用此心 <lb ed="X" n="0064a18"/><lb ed="R039" n="0126a03"/>断彼群疑。令生正信。故此般若乃入大乘之初门。 <lb ed="X" n="0064a19"/><lb ed="R039" n="0126a04"/>为菩萨发觉之初心。所谓护念付嘱者此心也。以 <lb ed="X" n="0064a20"/><lb ed="R039" n="0126a05"/>小乘弟子一向未闻。而今始闻之。从昔未解。而今 <lb ed="X" n="0064a21"/><lb ed="R039" n="0126a06"/>始悟之。如失乳儿忽遇慈母。所以空生一闻感激 <lb ed="X" n="0064a22"/><lb ed="R039" n="0126a07"/>涕零。宜其然也。故赞歎稀有。前歎稀有。乃忽尔觑 <lb ed="X" n="0064a23"/><lb ed="R039" n="0126a08"/>见<persName>世尊</persName>此一片心。尙未备闻其说。今蒙<persName>世尊</persName>吐露。 <lb ed="X" n="0064a24"/><lb ed="R039" n="0126a09"/>褈褈逐破。消尽群疑。此真稀有之心也。盖从昔<anchor xml:id="nkr_note_add_0064a2401" n="0064a2401"/><anchor xml:id="beg0064a2401" n="0064a2401"/>已<anchor xml:id="end0064a2401"/> <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0064b" n="0064b"/> <lb ed="X" n="0064b01"/><lb ed="R039" n="0126a10"/>来所未闻者。诚稀有之法也。空生自陈<anchor xml:id="nkr_note_add_0064b0101" n="0064b0101"/><anchor xml:id="beg0064b0101" n="0064b0101"/>已<anchor xml:id="end0064b0101"/>悟。又激 <lb ed="X" n="0064b02"/><lb ed="R039" n="0126a11"/>发同辈意谓我闻而悟自谓稀有矣。若再有一人 <lb ed="X" n="0064b03"/><lb ed="R039" n="0126a12"/>闻而能信自心淸净如此者。则实相现前。诸妄消 <lb ed="X" n="0064b04"/><lb ed="R039" n="0126a13"/>灭。此人亦自稀有之人矣。何以故。以離相之法最 <lb ed="X" n="0064b05"/><lb ed="R039" n="0126a14"/>难信解故也。且我辈亲见<persName>如来</persName>。虽是难信。然闻<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0064b06"/><lb ed="R039" n="0126a15"/>妙音。即信解亦不难。若<persName>佛</persName>灭後去圣时遥。後五百 <lb ed="X" n="0064b07"/><lb ed="R039" n="0126a16"/>岁。五浊恶重。魔强法弱之时。能信此法者。甚为难 <lb ed="X" n="0064b08"/><lb ed="R039" n="0126a17"/>也。苟有能信者。则为第一稀有之人也。何以故。以 <lb ed="X" n="0064b09"/><lb ed="R039" n="0126a18"/>此人能離四相故。然四相本是如如。了此即见法 <lb ed="X" n="0064b10"/><lb ed="R039" n="0126b01"/>身矣。故曰。能離一切相。即名为<persName>佛</persName>。此真稀有也。世 <lb ed="X" n="0064b11"/><lb ed="R039" n="0126b02"/>尊闻说乃印许之曰。如是。如是。诚如所说。以此法 <lb ed="X" n="0064b12"/><lb ed="R039" n="0126b03"/>大機小。闻者皆生惊疑怖畏故也。苟闻而不惊疑 <lb ed="X" n="0064b13"/><lb ed="R039" n="0126b04"/>怖畏者甚稀有也。以我所说。不在言故。故曰。即非 <lb ed="X" n="0064b14"/><lb ed="R039" n="0126b05"/>第一。是名第一。</p> <lb ed="X" n="0064b15"/><lb ed="R039" n="0126b06"/><p xml:id="pX25p0064b1501">△疑。前言佈施。乃六尘受用之物。外施也。一向难 <lb ed="X" n="0064b16"/><lb ed="R039" n="0126b07"/>捨<anchor xml:id="nkr_note_add_0064b1601" n="0064b1601"/><anchor xml:id="beg0064b1601" n="0064b1601"/>已<anchor xml:id="end0064b1601"/>捨。即捨亦要求福。<persName>世尊</persName><anchor xml:id="nkr_note_add_0064b1602" n="0064b1602"/><anchor xml:id="beg0064b1602" n="0064b1602"/>已<anchor xml:id="end0064b1602"/>教不许住相。<anchor xml:id="nkr_note_add_0064b1603" n="0064b1603"/><anchor xml:id="beg0064b1603" n="0064b1603"/>已<anchor xml:id="end0064b1603"/>说 <lb ed="X" n="0064b17"/><lb ed="R039" n="0126b08"/>无相之福更大。既而又说。不但七宝佈施。不比无 <lb ed="X" n="0064b18"/><lb ed="R039" n="0126b09"/>相之福。即将恒沙身命佈施之福。亦难比之。以身 <lb ed="X" n="0064b19"/><lb ed="R039" n="0126b10"/>命内施也。故空生遂疑谓外施可忘。身命难捨。如 <lb ed="X" n="0064b20"/><lb ed="R039" n="0126b11"/>何能捨耶。<persName>世尊</persName>逆知其意。故特说忍辱行以破之。 <lb ed="X" n="0064b21"/><lb ed="R039" n="0126b12"/>割截身体而不嗔恨。则我空矣。此是当機疑意如 <lb ed="X" n="0064b22"/><lb ed="R039" n="0126b13"/>此。其经中密意。乃<persName>世尊</persName>密破菩萨我法二执。然我 <lb ed="X" n="0064b23"/><lb ed="R039" n="0126b14"/>执即五蕴身心。且此五蕴身有假名。有实法。前破 <lb ed="X" n="0064b24"/><lb ed="R039" n="0126b15"/>假名。今以割截身体验破五蕴实法也。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0064c" n="0064c"/> <lb ed="X" n="0064c01"/><lb ed="R039" n="0126b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0064c0101">须菩提。忍辱波罗蜜。<persName>如来</persName>说非忍辱波罗蜜。是名忍 <lb ed="X" n="0064c02"/><lb ed="R039" n="0126b17"/>辱波罗蜜。何以故。须菩提。如我昔为歌利王割截身 <lb ed="X" n="0064c03"/><lb ed="R039" n="0126b18"/>体。我于尔时无我相･无人相･无众生相･无寿者相。何 <lb ed="X" n="0064c04"/><lb ed="R039" n="0127a01"/>以故。我于往昔节节肢解时。若有我相･人相･众生相･ <lb ed="X" n="0064c05"/><lb ed="R039" n="0127a02"/>寿者相。应生嗔恨。须菩提。又念过去于五百世。作忍 <lb ed="X" n="0064c06"/><lb ed="R039" n="0127a03"/>辱仙人。于尔所世。无我相･无人相･无众生相･无寿者 <lb ed="X" n="0064c07"/><lb ed="R039" n="0127a04"/>相。是故须菩提。菩萨应離一切相。发阿耨多罗三藐 <lb ed="X" n="0064c08"/><lb ed="R039" n="0127a05"/>三菩提心。不应住色生心。不应住声香味触法生心。 <lb ed="X" n="0064c09"/><lb ed="R039" n="0127a06"/>应生无所住心。若心有住。即为非住。是故<persName>佛</persName>说菩萨 <lb ed="X" n="0064c10"/><lb ed="R039" n="0127a07"/>心。不应住色佈施。须菩提。菩萨为利益一切众生故。 <lb ed="X" n="0064c11"/><lb ed="R039" n="0127a08"/>应如是佈施。<persName>如来</persName>说一切诸相。即是非相。又说一切 <lb ed="X" n="0064c12"/><lb ed="R039" n="0127a09"/>众生。即非众生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0064c13"/><lb ed="R039" n="0127a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0064c1301">解。此破五蕴实法。结答云何应住之问也。空生一 <lb ed="X" n="0064c14"/><lb ed="R039" n="0127a11"/>闻身命佈施。不达五蕴本空。遂疑而不信。甚以为 <lb ed="X" n="0064c15"/><lb ed="R039" n="0127a12"/>难。谓外施七宝。不住于相。犹可能也。若捨身命。则 <lb ed="X" n="0064c16"/><lb ed="R039" n="0127a13"/>不能矣。不捨身命。则我相未空。既然著相。难契真 <lb ed="X" n="0064c17"/><lb ed="R039" n="0127a14"/>空。故<persName>世尊</persName>特说忍辱之行。当歌利王割截身体之 <lb ed="X" n="0064c18"/><lb ed="R039" n="0127a15"/>时。若我四相未忘。则生嗔恨矣。所以不嗔者。以达 <lb ed="X" n="0064c19"/><lb ed="R039" n="0127a16"/>五蕴本性空故。所谓割水吹光。湛然不动者。以離 <lb ed="X" n="0064c20"/><lb ed="R039" n="0127a17"/>一切相也。是故我教菩萨当離一切相发菩提心 <lb ed="X" n="0064c21"/><lb ed="R039" n="0127a18"/>者。不应住于六尘生心。应当生无所住之心也。此 <lb ed="X" n="0064c22"/><lb ed="R039" n="0127b01"/>结前文总会離相之旨。以答云何应住之问也。又 <lb ed="X" n="0064c23"/><lb ed="R039" n="0127b02"/>示之曰。若心有住。则心境俱妄。则为非住。是故<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0064c24"/><lb ed="R039" n="0127b03"/>说菩萨不应住于色相而行佈施者此也。然菩萨 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0065a" n="0065a"/> <lb ed="X" n="0065a01"/><lb ed="R039" n="0127b04"/>既为利益一切众生。应当如是佈施。方为妙行。不 <lb ed="X" n="0065a02"/><lb ed="R039" n="0127b05"/>可执著别生臆见也。以<persName>如来</persName>说一切相。皆是真如。 <lb ed="X" n="0065a03"/><lb ed="R039" n="0127b06"/>说一切众生即是真如。所以前云。若见诸相非相。 <lb ed="X" n="0065a04"/><lb ed="R039" n="0127b07"/>即见<persName>如来</persName>。故结示云诸相即是非相。众生即非众生。</p> <lb ed="X" n="0065a05"/><lb ed="R039" n="0127b08"/><p xml:id="pX25p0065a0501">△疑。既云不住于相。则一切皆空。空即能证之智 <lb ed="X" n="0065a06"/><lb ed="R039" n="0127b09"/>亦空无体矣。无体之法。安可作因而取果耶。答意 <lb ed="X" n="0065a07"/><lb ed="R039" n="0127b10"/>诫令但当谛信<persName>佛</persName>言。是<persName>如来</persName>自证境界。决不虚妄。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0065a08"/><lb ed="R039" n="0127b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0065a0801">须菩提。<persName>如来</persName>是真语者･实语者･如语者･不诳语者･不 <lb ed="X" n="0065a09"/><lb ed="R039" n="0127b12"/>异语者。须菩提。<persName>如来</persName>所得法。此法无实无虚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0065a10"/><lb ed="R039" n="0127b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0065a1001">解。此结令谛信也。空生闻<persName>佛</persName>所说因果皆空。疑谓 <lb ed="X" n="0065a11"/><lb ed="R039" n="0127b14"/>果空则不必用因。因空则不能得果。今因中行施。 <lb ed="X" n="0065a12"/><lb ed="R039" n="0127b15"/>况不住生心。则无实果可证矣。<persName>世尊</persName>诫以但当谛 <lb ed="X" n="0065a13"/><lb ed="R039" n="0127b16"/>信<persName>佛</persName>言。不必多起疑念。以<persName>如来</persName>所得之法非实非 <lb ed="X" n="0065a14"/><lb ed="R039" n="0127b17"/>虚。不可以执著之情而求之也。以此破之。</p> <lb ed="X" n="0065a15"/><lb ed="R039" n="0127b18"/><p xml:id="pX25p0065a1501">△疑。不住相佈施生心。即此不住生心。何以得合 <lb ed="X" n="0065a16"/><lb ed="R039" n="0128a01"/>般若。下答破。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0065a17"/><lb ed="R039" n="0128a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0065a1701">须菩提。若菩萨心住于法而行佈施。如人入暗。则无 <lb ed="X" n="0065a18"/><lb ed="R039" n="0128a03"/>所见。若菩萨心。不住法而行佈施。如人有目。日光明 <lb ed="X" n="0065a19"/><lb ed="R039" n="0128a04"/>照。见种种色。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0065a20"/><lb ed="R039" n="0128a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0065a2001">解。此示无住之益也。有住之心。属于无明。为心境 <lb ed="X" n="0065a21"/><lb ed="R039" n="0128a06"/>障故。如人入暗。一无所见。无住之心诸障尽撤。人 <lb ed="X" n="0065a22"/><lb ed="R039" n="0128a07"/>我两忘。如日陞天。朗照万象。故此无住之心。即真 <lb ed="X" n="0065a23"/><lb ed="R039" n="0128a08"/>实般若。<persName>佛</persName>所证者。此心而<anchor xml:id="nkr_note_add_0065a2301" n="0065a2301"/><anchor xml:id="beg0065a2301" n="0065a2301"/>已<anchor xml:id="end0065a2301"/>。</p> <lb ed="X" n="0065a24"/><lb ed="R039" n="0128a09"/><p xml:id="pX25p0065a2401">△疑。且此无住之心。纵是般若。如何能契<persName>佛</persName>心。下 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0065b" n="0065b"/> <lb ed="X" n="0065b01"/><lb ed="R039" n="0128a10"/>答破。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0065b02"/><lb ed="R039" n="0128a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0065b0201">须菩提。当来之世。若有善男子･善女人。能于此经受 <lb ed="X" n="0065b03"/><lb ed="R039" n="0128a12"/>持读诵。即为<persName>如来</persName>。以<persName>佛</persName>智慧。悉知是人。悉见是人。皆 <lb ed="X" n="0065b04"/><lb ed="R039" n="0128a13"/>得成就无量无边功德。须菩提。若有善男子･善女人。 <lb ed="X" n="0065b05"/><lb ed="R039" n="0128a14"/>初日分。以恒河沙等身佈施。中日分。复以恒河沙等 <lb ed="X" n="0065b06"/><lb ed="R039" n="0128a15"/>身佈施。後日分。亦以恒河沙等身佈施。如是无量百 <lb ed="X" n="0065b07"/><lb ed="R039" n="0128a16"/>千万亿劫。以身佈施。若复有人。闻此经典。信心不逆。 <lb ed="X" n="0065b08"/><lb ed="R039" n="0128a17"/>其福勝彼。何况书写受持读诵为人解说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0065b09"/><lb ed="R039" n="0128a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0065b0901">解。此示心<persName>佛</persName>平等也。空生之疑将谓<anchor xml:id="nkr_note_add_0065b0901" n="0065b0901"/><anchor xml:id="beg0065b0901" n="0065b0901"/>己<anchor xml:id="end0065b0901"/>智不能契 <lb ed="X" n="0065b10"/><lb ed="R039" n="0128b01"/>合<persName>佛</persName>智。<persName>佛</persName>意般若无文字。文字即般若。然我说此 <lb ed="X" n="0065b11"/><lb ed="R039" n="0128b02"/>经。即全体般若。但有人能信受者。则为妙契<persName>佛</persName>智。 <lb ed="X" n="0065b12"/><lb ed="R039" n="0128b03"/>而<persName>佛</persName>以本智。了知其人无量功德矣。此一念顿契 <lb ed="X" n="0065b13"/><lb ed="R039" n="0128b04"/><persName>佛</persName>心之功德。纵使一日三时以恒沙身命佈施功 <lb ed="X" n="0065b14"/><lb ed="R039" n="0128b05"/>德其福固多。但不若有一念信心。随顺般若而不 <lb ed="X" n="0065b15"/><lb ed="R039" n="0128b06"/>逆者。可谓善入<persName>佛</persName>慧矣。其福更大。何况书写受持 <lb ed="X" n="0065b16"/><lb ed="R039" n="0128b07"/>读诵。为人解说耶。</p> <lb ed="X" n="0065b17"/><lb ed="R039" n="0128b08"/><p xml:id="pX25p0065b1701">〇下赞般若殊勝。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0065b18"/><lb ed="R039" n="0128b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0065b1801">须菩提。以要言之。是经有不可思议。不可称量无边 <lb ed="X" n="0065b19"/><lb ed="R039" n="0128b10"/>功德。<persName>如来</persName>为发大乘者说。为发最上乘者说。若有人 <lb ed="X" n="0065b20"/><lb ed="R039" n="0128b11"/>能受持读诵。廣为人说。<persName>如来</persName>悉知是人。悉见是人。皆 <lb ed="X" n="0065b21"/><lb ed="R039" n="0128b12"/>得成就不可量･不可称･无有边･不可思议功德。如是 <lb ed="X" n="0065b22"/><lb ed="R039" n="0128b13"/>人等。即为荷担<persName>如来</persName>阿耨多罗三藐三菩提。何以故。 <lb ed="X" n="0065b23"/><lb ed="R039" n="0128b14"/>须菩提。若乐小法者。著我见人见众生见寿者见。即 <lb ed="X" n="0065b24"/><lb ed="R039" n="0128b15"/>于此经不能听受读诵。为人解说。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0065c" n="0065c"/> <lb ed="X" n="0065c01"/><lb ed="R039" n="0128b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0065c0101">解。此赞般若独被上上根人。前屡言著四相故粗。 <lb ed="X" n="0065c02"/><lb ed="R039" n="0128b17"/>今言著四见故细。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0065c03"/><lb ed="R039" n="0128b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0065c0301">须菩提。在在处处。若有此经。一切世间天人阿修罗。 <lb ed="X" n="0065c04"/><lb ed="R039" n="0129a01"/>所<persName>应供</persName>养。当知此处。即为是塔。皆应恭敬。作礼围绕。 <lb ed="X" n="0065c05"/><lb ed="R039" n="0129a02"/>以诸花香而散其处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0065c06"/><lb ed="R039" n="0129a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0065c0601">解。此赞般若法身常住。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0065c07"/><lb ed="R039" n="0129a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0065c0701">复次。须菩提。善男子･善女人。受持读诵此经。若为人 <lb ed="X" n="0065c08"/><lb ed="R039" n="0129a05"/>轻贱。是人先世罪业。应堕恶道。以今世人轻贱故。先 <lb ed="X" n="0065c09"/><lb ed="R039" n="0129a06"/>世罪业。则为消灭。当得阿耨多罗三藐三菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0065c10"/><lb ed="R039" n="0129a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0065c1001">解。此赞般若有離障出缠之益。不但灭罪。且得勝 <lb ed="X" n="0065c11"/><lb ed="R039" n="0129a08"/>果。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0065c12"/><lb ed="R039" n="0129a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0065c1201">须菩提。我念过去无量阿僧祇劫。于燃灯<persName>佛</persName>前。得値 <lb ed="X" n="0065c13"/><lb ed="R039" n="0129a10"/>八百四千万亿那由他诸<persName>佛</persName>。悉皆供养承事。无空过 <lb ed="X" n="0065c14"/><lb ed="R039" n="0129a11"/>者。若复有人。于後末世。能受持读诵此经。所得功德。 <lb ed="X" n="0065c15"/><lb ed="R039" n="0129a12"/>于我所供养诸<persName>佛</persName>功德。百分不及一。千万亿分。乃至 <lb ed="X" n="0065c16"/><lb ed="R039" n="0129a13"/>算数譬喩所不能及。须菩提。若善男子･善女人。于後 <lb ed="X" n="0065c17"/><lb ed="R039" n="0129a14"/>末世。有受持读诵此经。所得功德。我若具说者。或有 <lb ed="X" n="0065c18"/><lb ed="R039" n="0129a15"/>人闻。心则狂乱。狐疑不信。须菩提。当知是经義不可 <lb ed="X" n="0065c19"/><lb ed="R039" n="0129a16"/>思议。果报亦不可思议。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0065c20"/><lb ed="R039" n="0129a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0065c2001">解。此赞悟般若者。一念顿生<persName>佛</persName>家。生生世世。永不 <lb ed="X" n="0065c21"/><lb ed="R039" n="0129a18"/>離<persName>佛</persName>。故此功德最为殊勝也。後世末法之中。有能 <lb ed="X" n="0065c22"/><lb ed="R039" n="0129b01"/>信者。其功更大。以此般若之德。不可思议。故果报 <lb ed="X" n="0065c23"/><lb ed="R039" n="0129b02"/>亦不可思议。</p> <lb ed="X" n="0065c24"/><lb ed="R039" n="0129b03"/><p xml:id="pX25p0065c2401">从初问云何应住。云何降伏其心以来。通破凡夫 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0066a" n="0066a"/> <lb ed="X" n="0066a01"/><lb ed="R039" n="0129b04"/>中大心众生修菩萨行者所执之疑。然所执我法 <lb ed="X" n="0066a02"/><lb ed="R039" n="0129b05"/>二执有粗有细。<anchor xml:id="nkr_note_add_0066a0201" n="0066a0201"/><anchor xml:id="beg0066a0201" n="0066a0201"/>已<anchor xml:id="end0066a0201"/>前破粗二执。以所执五蕴身心 <lb ed="X" n="0066a03"/><lb ed="R039" n="0129b06"/>为我。执我所作为缘尘六度之行欲求菩提者为 <lb ed="X" n="0066a04"/><lb ed="R039" n="0129b07"/>法执。然此二执。皆著相故。是破初发心菩萨未悟 <lb ed="X" n="0066a05"/><lb ed="R039" n="0129b08"/>般若者之疑。但意显下不见有众生可度也。此後 <lb ed="X" n="0066a06"/><lb ed="R039" n="0129b09"/>乃破微细我法二执。是<anchor xml:id="nkr_note_add_0066a0601" n="0066a0601"/><anchor xml:id="beg0066a0601" n="0066a0601"/>已<anchor xml:id="end0066a0601"/>悟般若之菩萨。但执有 <lb ed="X" n="0066a07"/><lb ed="R039" n="0129b10"/>能证之智为我。有所证真如为人。能证能悟为众 <lb ed="X" n="0066a08"/><lb ed="R039" n="0129b11"/>生。证悟未忘潜续如命为寿者。而此四相最极微 <lb ed="X" n="0066a09"/><lb ed="R039" n="0129b12"/>细。故为微细二执。所谓存我觉我。故向下发挥但 <lb ed="X" n="0066a10"/><lb ed="R039" n="0129b13"/>标我字。若破此我执。则上不见有<persName>佛</persName>果可求也。经 <lb ed="X" n="0066a11"/><lb ed="R039" n="0129b14"/>文与前问同意别。观者应知。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0066a12"/><lb ed="R039" n="0129b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0066a1201">尔时须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。善男子･善女人。发阿耨多 <lb ed="X" n="0066a13"/><lb ed="R039" n="0129b16"/>罗三藐三菩提心。云何应住。云何降伏其心。<persName>佛</persName>告须 <lb ed="X" n="0066a14"/><lb ed="R039" n="0129b17"/>菩提。若善男子･善女人。发阿耨多罗三藐三菩提心 <lb ed="X" n="0066a15"/><lb ed="R039" n="0129b18"/>者。当生如是心。我应灭度一切众生。灭度一切众生 <lb ed="X" n="0066a16"/><lb ed="R039" n="0130a01"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0066a1601" n="0066a1601"/><anchor xml:id="beg0066a1601" n="0066a1601"/>已<anchor xml:id="end0066a1601"/>。而无有一众生实灭度者。何以故。须菩提。若菩萨 <lb ed="X" n="0066a17"/><lb ed="R039" n="0130a02"/>有我相･人相･众生相･寿者相。即非菩萨。所以者何。须 <lb ed="X" n="0066a18"/><lb ed="R039" n="0130a03"/>菩提。实无有法。发阿耨多罗三藐三菩提心者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0066a19"/><lb ed="R039" n="0130a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0066a1901">解。从此以下。征破微细我法二执也。经初问云何 <lb ed="X" n="0066a20"/><lb ed="R039" n="0130a05"/>应住。云何降伏其心者。以初发心菩萨。乃凡夫中 <lb ed="X" n="0066a21"/><lb ed="R039" n="0130a06"/>大心众生始发度生之心。故种种著相。以依著自 <lb ed="X" n="0066a22"/><lb ed="R039" n="0130a07"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0066a2201" n="0066a2201"/><anchor xml:id="beg0066a2201" n="0066a2201"/>己<anchor xml:id="end0066a2201"/>五蕴色身修行。其所行佈施。乃执著六尘粗物 <lb ed="X" n="0066a23"/><lb ed="R039" n="0130a08"/>而求福果。其所求菩提。乃执著化<persName>佛</persName>色相之身。其 <lb ed="X" n="0066a24"/><lb ed="R039" n="0130a09"/>土乃宝物莊严之土。种种所行。皆不離相。故去般 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0066b" n="0066b"/> <lb ed="X" n="0066b01"/><lb ed="R039" n="0130a10"/>若远甚。空生起疑。被<persName>佛</persName>褈褈破斥。直至一切色相 <lb ed="X" n="0066b02"/><lb ed="R039" n="0130a11"/>皆離。方契真如般若实智。而空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0066b0201" n="0066b0201"/><anchor xml:id="beg0066b0201" n="0066b0201"/>已<anchor xml:id="end0066b0201"/>悟。大众疑消。 <lb ed="X" n="0066b03"/><lb ed="R039" n="0130a12"/>此经文不可思议。<anchor xml:id="nkr_note_add_0066b0301" n="0066b0301"/><anchor xml:id="beg0066b0301" n="0066b0301"/>已<anchor xml:id="end0066b0301"/>前半卷皆此意也。其所破我 <lb ed="X" n="0066b04"/><lb ed="R039" n="0130a13"/>依凡夫见起。即五蕴色相之我。其四相皆粗。今此 <lb ed="X" n="0066b05"/><lb ed="R039" n="0130a14"/>经文以下乃是破<anchor xml:id="nkr_note_add_0066b0501" n="0066b0501"/><anchor xml:id="beg0066b0501" n="0066b0501"/>已<anchor xml:id="end0066b0501"/>悟般若之菩萨。但能证之智 <lb ed="X" n="0066b06"/><lb ed="R039" n="0130a15"/>未忘。以此执著为我。此是存我觉我之我。乃微细 <lb ed="X" n="0066b07"/><lb ed="R039" n="0130a16"/>我法二执。四相皆细。故此经中标出一我字为首。 <lb ed="X" n="0066b08"/><lb ed="R039" n="0130a17"/>但云我应灭度众生。更不言佈施。是知功行<anchor xml:id="nkr_note_add_0066b0801" n="0066b0801"/><anchor xml:id="beg0066b0801" n="0066b0801"/>已<anchor xml:id="end0066b0801"/>圆。 <lb ed="X" n="0066b09"/><lb ed="R039" n="0130a18"/>唯有生<persName>佛</persName>之见未泯耳。故前粗後细。问。然此细智 <lb ed="X" n="0066b10"/><lb ed="R039" n="0130b01"/>为我。而又问云何应住。云何降伏其心。与前问意 <lb ed="X" n="0066b11"/><lb ed="R039" n="0130b02"/>同者何也。答。此问住。盖此菩萨<anchor xml:id="nkr_note_add_0066b1101" n="0066b1101"/><anchor xml:id="beg0066b1101" n="0066b1101"/>已<anchor xml:id="end0066b1101"/>離五蕴。但习气 <lb ed="X" n="0066b12"/><lb ed="R039" n="0130b03"/>未忘。故于真如智中亦求安住。且急急欲求菩提。 <lb ed="X" n="0066b13"/><lb ed="R039" n="0130b04"/>执谓菩提有所住处。求而不得。其心不安。故问降 <lb ed="X" n="0066b14"/><lb ed="R039" n="0130b05"/>伏。此求<persName>佛</persName>之心未安。以生<persName>佛</persName>之见未泯。不达平等 <lb ed="X" n="0066b15"/><lb ed="R039" n="0130b06"/>一如耳。问同意别。故<persName>世尊</persName>破云发菩提者。当作此 <lb ed="X" n="0066b16"/><lb ed="R039" n="0130b07"/>观。我灭度一切众生<anchor xml:id="nkr_note_add_0066b1601" n="0066b1601"/><anchor xml:id="beg0066b1601" n="0066b1601"/>已<anchor xml:id="end0066b1601"/>。实无有一众生得灭度者。 <lb ed="X" n="0066b17"/><lb ed="R039" n="0130b08"/>以众生本自如如。不待更灭。若执有灭度。则著四 <lb ed="X" n="0066b18"/><lb ed="R039" n="0130b09"/>相。非菩萨矣。此不见有众生可度也。然生<persName>佛</persName>本来 <lb ed="X" n="0066b19"/><lb ed="R039" n="0130b10"/>平等。若众生既无可灭。而此中实无有法。可容菩 <lb ed="X" n="0066b20"/><lb ed="R039" n="0130b11"/>萨发心求菩提者。何以故。以众生本自寂灭。即是 <lb ed="X" n="0066b21"/><lb ed="R039" n="0130b12"/>菩提。又何容其更求耶。此不见有<persName>佛</persName>果可求也。</p> <lb ed="X" n="0066b22"/><lb ed="R039" n="0130b13"/><p xml:id="pX25p0066b2201">△疑。既实无法可得菩提。且我所悟之般若岂非 <lb ed="X" n="0066b23"/><lb ed="R039" n="0130b14"/>法耶。即<persName>世尊</persName>于燃灯<persName>佛</persName>所。因得此法。乃得成<persName>佛</persName>。岂 <lb ed="X" n="0066b24"/><lb ed="R039" n="0130b15"/>非得菩提耶。何言无法可得。故下破之。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0066c" n="0066c"/> <lb ed="X" n="0066c01"/><lb ed="R039" n="0130b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0066c0101">须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>于燃灯<persName>佛</persName>所。有法得阿耨多 <lb ed="X" n="0066c02"/><lb ed="R039" n="0130b17"/>罗三藐三菩提不。不也。<persName>世尊</persName>。如我解<persName>佛</persName>所说義。<persName>佛</persName>于 <lb ed="X" n="0066c03"/><lb ed="R039" n="0130b18"/>燃灯<persName>佛</persName>所。无有法得阿耨多罗三藐三菩提。<persName>佛</persName>言。如 <lb ed="X" n="0066c04"/><lb ed="R039" n="0131a01"/>是如是。须菩提。实无有法。<persName>如来</persName>得阿耨多罗三藐三 <lb ed="X" n="0066c05"/><lb ed="R039" n="0131a02"/>菩提。须菩提。若有法<persName>如来</persName>得阿耨多罗三藐三菩提 <lb ed="X" n="0066c06"/><lb ed="R039" n="0131a03"/>者。燃灯<persName>佛</persName>即不与我授记。汝于来世。当得作<persName>佛</persName>。号释 <lb ed="X" n="0066c07"/><lb ed="R039" n="0131a04"/>迦牟尼。以实无有法。得阿耨多罗三藐三菩提。是故 <lb ed="X" n="0066c08"/><lb ed="R039" n="0131a05"/>燃灯<persName>佛</persName>。与我授记。作是言。汝于来世。当得作<persName>佛</persName>。号释 <lb ed="X" n="0066c09"/><lb ed="R039" n="0131a06"/>迦牟尼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0066c10"/><lb ed="R039" n="0131a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0066c1001">解。此示菩提无得。以破执<persName>佛</persName>之疑也。空生疑<persName>佛</persName>于 <lb ed="X" n="0066c11"/><lb ed="R039" n="0131a08"/>燃灯<persName>佛</persName>所。实有法可得。<persName>世尊</persName>辗转逐破妄计。正显 <lb ed="X" n="0066c12"/><lb ed="R039" n="0131a09"/>实无一法可得。</p> <lb ed="X" n="0066c13"/><lb ed="R039" n="0131a10"/><p xml:id="pX25p0066c1301">△疑。谓般若之法。乃成<persName>佛</persName>真因。今云无法。则无因 <lb ed="X" n="0066c14"/><lb ed="R039" n="0131a11"/>矣。无因如何得菩提果。下以法身不属因果破之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0066c15"/><lb ed="R039" n="0131a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0066c1501">何以故。<persName>如来</persName>者。即诸法如義。若有人言。<persName>如来</persName>得阿耨 <lb ed="X" n="0066c16"/><lb ed="R039" n="0131a13"/>多罗三藐三菩提。须菩提。实无有法。<persName>佛</persName>得阿耨多罗 <lb ed="X" n="0066c17"/><lb ed="R039" n="0131a14"/>三藐三菩提。须菩提。<persName>如来</persName>所得阿耨多罗三藐三菩 <lb ed="X" n="0066c18"/><lb ed="R039" n="0131a15"/>提。于是中无实无虚。是故<persName>如来</persName>说一切法。皆是<persName>佛</persName>法。 <lb ed="X" n="0066c19"/><lb ed="R039" n="0131a16"/>须菩提。所言一切法者。即非一切法。是故名一切法。 <lb ed="X" n="0066c20"/><lb ed="R039" n="0131a17"/>须菩提。譬如人身长大。须菩提言。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>说人身 <lb ed="X" n="0066c21"/><lb ed="R039" n="0131a18"/>长大。则为非大身。是名大身。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0066c22"/><lb ed="R039" n="0131b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0066c2201">解。此显法身不属因果也。空生不达法身真体。不 <lb ed="X" n="0066c23"/><lb ed="R039" n="0131b02"/>属因果。乃执定<persName>如来</persName>是有修有得。故<persName>佛</persName>以无所得 <lb ed="X" n="0066c24"/><lb ed="R039" n="0131b03"/>破之矣。犹恐不悟。乃直示之曰。何故言菩提无所 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0067a" n="0067a"/> <lb ed="X" n="0067a01"/><lb ed="R039" n="0131b04"/>得耶。以<persName>如来</persName>者。非色相之称。乃是诸法当体如如 <lb ed="X" n="0067a02"/><lb ed="R039" n="0131b05"/>之義耳。且诸法本自如如。岂假修为证得耶。故我 <lb ed="X" n="0067a03"/><lb ed="R039" n="0131b06"/>说菩提实无有法容<persName>佛</persName>可得。宗门谓向上一路三 <lb ed="X" n="0067a04"/><lb ed="R039" n="0131b07"/>世诸<persName>佛</persName>不许觑著。<g ref="#CB15111">觑</g>著则眼瞎。以此中无你取觅 <lb ed="X" n="0067a05"/><lb ed="R039" n="0131b08"/>处故也。<persName>如来</persName>菩提幷无甚奇特。但于诸法不起断 <lb ed="X" n="0067a06"/><lb ed="R039" n="0131b09"/>常顚倒见耳。故言无实无虚。以一切法。皆非法故。 <lb ed="X" n="0067a07"/><lb ed="R039" n="0131b10"/>若知大身非身。则知诸法非法。</p> <lb ed="X" n="0067a08"/><lb ed="R039" n="0131b11"/><p xml:id="pX25p0067a0801">△疑。因闻实无有法容其发心。遂疑云以我有此 <lb ed="X" n="0067a09"/><lb ed="R039" n="0131b12"/>度生之法。方名菩萨。既无有法。何以得菩萨之名 <lb ed="X" n="0067a10"/><lb ed="R039" n="0131b13"/>耶。下以无法无我破之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0067a11"/><lb ed="R039" n="0131b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0067a1101">须菩提。菩萨亦如是。若作是言。我当灭度无量众生。 <lb ed="X" n="0067a12"/><lb ed="R039" n="0131b15"/>即不名菩萨。何以故。须菩提。实无有法。名为菩萨。是 <lb ed="X" n="0067a13"/><lb ed="R039" n="0131b16"/>故<persName>佛</persName>说一切法。无我无人无众生无寿者。须菩提。若 <lb ed="X" n="0067a14"/><lb ed="R039" n="0131b17"/>菩萨作是言。我当莊严<persName>佛</persName>土。是不名菩萨。何以故。如 <lb ed="X" n="0067a15"/><lb ed="R039" n="0131b18"/>来说莊严<persName>佛</persName>土者即非莊严。是名莊严。须菩提。若菩 <lb ed="X" n="0067a16"/><lb ed="R039" n="0132a01"/>萨通达无我法者。<persName>如来</persName>说名真是菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0067a17"/><lb ed="R039" n="0132a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0067a1701">解。此示法身无我例破菩萨微细二执也。空生执 <lb ed="X" n="0067a18"/><lb ed="R039" n="0132a03"/>有法度生方名菩萨。<persName>世尊</persName>告以实无有法以遣法 <lb ed="X" n="0067a19"/><lb ed="R039" n="0132a04"/>执。恐疑无法度生如何莊严<persName>佛</persName>土。故<persName>世尊</persName>示以常 <lb ed="X" n="0067a20"/><lb ed="R039" n="0132a05"/>寂光土不假莊严。以遣住心破我执。此二无我也。 <lb ed="X" n="0067a21"/><lb ed="R039" n="0132a06"/>苟不达此理。则非真菩萨矣。故云通达无我･法者。 <lb ed="X" n="0067a22"/><lb ed="R039" n="0132a07"/><persName>如来</persName>说名真是菩萨。</p> <lb ed="X" n="0067a23"/><lb ed="R039" n="0132a08"/><p xml:id="pX25p0067a2301">△疑。若菩萨不见众生可度。无土可净。如此<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0067a24"/><lb ed="R039" n="0132a09"/>要五眼作么。下约知众生心为眼。非实有五眼破 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0067b" n="0067b"/> <lb ed="X" n="0067b01"/><lb ed="R039" n="0132a10"/>之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0067b02"/><lb ed="R039" n="0132a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0067b0201">须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有肉眼不。如是。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>有 <lb ed="X" n="0067b03"/><lb ed="R039" n="0132a12"/>肉眼。须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有天眼不。如是。<persName>世尊</persName>。如 <lb ed="X" n="0067b04"/><lb ed="R039" n="0132a13"/>来有天眼。须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有慧眼不。如是。世 <lb ed="X" n="0067b05"/><lb ed="R039" n="0132a14"/>尊。<persName>如来</persName>有慧眼。须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有法眼不。如 <lb ed="X" n="0067b06"/><lb ed="R039" n="0132a15"/>是。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>有法眼。须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有<persName>佛</persName>眼 <lb ed="X" n="0067b07"/><lb ed="R039" n="0132a16"/>不。如是。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>有<persName>佛</persName>眼。须菩提。于意云何。如恒河 <lb ed="X" n="0067b08"/><lb ed="R039" n="0132a17"/>中所有沙。<persName>佛</persName>说是沙不。如是。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>说是沙。须菩 <lb ed="X" n="0067b09"/><lb ed="R039" n="0132a18"/>提。于意云何。如一恒河中所有沙。有如是沙等恒河。 <lb ed="X" n="0067b10"/><lb ed="R039" n="0132b01"/>是诸恒河。所有沙数。<persName>佛</persName>世界如是。寧为多不。甚多。世 <lb ed="X" n="0067b11"/><lb ed="R039" n="0132b02"/>尊。<persName>佛</persName>告须菩提。尔所国土中。所有众生。若干种心。如 <lb ed="X" n="0067b12"/><lb ed="R039" n="0132b03"/>来悉知。何以故。<persName>如来</persName>说诸心。皆为非心。是名为心。所 <lb ed="X" n="0067b13"/><lb ed="R039" n="0132b04"/>以者何。须菩提。过去心不可得。现在心不可得。未来 <lb ed="X" n="0067b14"/><lb ed="R039" n="0132b05"/>心不可得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0067b15"/><lb ed="R039" n="0132b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0067b1501">解。此示心･<persName>佛</persName>･众生三无差别也。空生疑<persName>佛</persName>具五眼。 <lb ed="X" n="0067b16"/><lb ed="R039" n="0132b07"/>将谓有法可见。有世界众生当情。<persName>世尊</persName>告以所具 <lb ed="X" n="0067b17"/><lb ed="R039" n="0132b08"/>五眼非眼也。但约见众生心为眼耳。且如恒沙世 <lb ed="X" n="0067b18"/><lb ed="R039" n="0132b09"/>界。无量众生。若干种心。<persName>如来</persName>悉知悉见者。以众生 <lb ed="X" n="0067b19"/><lb ed="R039" n="0132b10"/>乃<persName>如来</persName>自心之众生。故众生凡动一念。即<persName>如来</persName>自 <lb ed="X" n="0067b20"/><lb ed="R039" n="0132b11"/>心动也。如何不知不见耶。又疑众生心有生灭。如 <lb ed="X" n="0067b21"/><lb ed="R039" n="0132b12"/>来心亦生灭耶。故<persName>世尊</persName>言此中众生心本自如如。 <lb ed="X" n="0067b22"/><lb ed="R039" n="0132b13"/>了无生灭。与<persName>如来</persName>心寂灭平等故。<persName>如来</persName>众生湛然 <lb ed="X" n="0067b23"/><lb ed="R039" n="0132b14"/>不动。绝无生死去来之相。所谓心<persName>佛</persName>与众生。是三 <lb ed="X" n="0067b24"/><lb ed="R039" n="0132b15"/>无差别。故三际求心了不可得。</p> <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0067c" n="0067c"/> <lb ed="X" n="0067c01"/><lb ed="R039" n="0132b16"/><p xml:id="pX25p0067c0101">△疑。<persName>世尊</persName>一往破执。谓无土可严。无生可度。恐空 <lb ed="X" n="0067c02"/><lb ed="R039" n="0132b17"/>生闻而转计。将谓生土皆空。则佈施无福。亦不必 <lb ed="X" n="0067c03"/><lb ed="R039" n="0132b18"/>修矣。故<persName>世尊</persName>以无福之福。其福甚大破之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0067c04"/><lb ed="R039" n="0133a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0067c0401">须菩提。于意云何。若有人满三千大千世界七宝。以 <lb ed="X" n="0067c05"/><lb ed="R039" n="0133a02"/>用佈施。是人以是因缘。得福多否。如是。<persName>世尊</persName>。此人以 <lb ed="X" n="0067c06"/><lb ed="R039" n="0133a03"/>是因缘。得福甚多。须菩提。若福德有实。<persName>如来</persName>不说得 <lb ed="X" n="0067c07"/><lb ed="R039" n="0133a04"/>福德多。以福德无故。<persName>如来</persName>说得福德多。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0067c08"/><lb ed="R039" n="0133a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0067c0801">解。此示无相之福也。空生执著有相佈施。将谓实 <lb ed="X" n="0067c09"/><lb ed="R039" n="0133a06"/>有福德。殊不知能施六尘本空。则所得福德非有。 <lb ed="X" n="0067c10"/><lb ed="R039" n="0133a07"/>故<persName>世尊</persName>以福德无故福德多破之。所言无者。非绝 <lb ed="X" n="0067c11"/><lb ed="R039" n="0133a08"/>无也。以心量如空。故得福益大。</p> <lb ed="X" n="0067c12"/><lb ed="R039" n="0133a09"/><p xml:id="pX25p0067c1201">△疑。空生因闻不许住相度生严土。遂起疑云。且 <lb ed="X" n="0067c13"/><lb ed="R039" n="0133a10"/>度生严土乃成<persName>佛</persName>之因。所感万德具足莊严之果。 <lb ed="X" n="0067c14"/><lb ed="R039" n="0133a11"/>今云无生可度。无土可严。是绝无因也。又云。无菩 <lb ed="X" n="0067c15"/><lb ed="R039" n="0133a12"/>提可证。是无果也。因果皆绝。是无<persName>佛</persName>矣。即今现见 <lb ed="X" n="0067c16"/><lb ed="R039" n="0133a13"/><persName>如来</persName>具足色相。又从何而有耶。故<persName>佛</persName>以不应具足 <lb ed="X" n="0067c17"/><lb ed="R039" n="0133a14"/>色相见<persName>如来</persName>破之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0067c18"/><lb ed="R039" n="0133a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0067c1801">须菩提。于意云何。<persName>佛</persName>可以具足色身见不。不也。<persName>世尊</persName>。 <lb ed="X" n="0067c19"/><lb ed="R039" n="0133a16"/><persName>如来</persName>不应以具足色身见。何以故。<persName>如来</persName>说具足色身。 <lb ed="X" n="0067c20"/><lb ed="R039" n="0133a17"/>即非具足色身。是名具足色身。须菩提。于意云何。如 <lb ed="X" n="0067c21"/><lb ed="R039" n="0133a18"/>来可以具足诸相见不。不也。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>不应以具足 <lb ed="X" n="0067c22"/><lb ed="R039" n="0133b01"/>诸相见。何以故。<persName>如来</persName>说诸相具足。即非具足。是名诸 <lb ed="X" n="0067c23"/><lb ed="R039" n="0133b02"/>相具足。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0067c24"/><lb ed="R039" n="0133b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0067c2401">解。此破执报身色相之见。以显法报冥一也。具足 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0068a" n="0068a"/> <lb ed="X" n="0068a01"/><lb ed="R039" n="0133b04"/>色身者。万德莊严报身<persName>佛</persName>也。以多劫度生莊严<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0068a02"/><lb ed="R039" n="0133b05"/>土。感此果报以酬因故。<persName>如来</persName>说具足色身。且此报 <lb ed="X" n="0068a03"/><lb ed="R039" n="0133b06"/>身本法身也。故云。即非具足色身。法报冥一。故云 <lb ed="X" n="0068a04"/><lb ed="R039" n="0133b07"/>是名具足色身。此破所见之相。下破能见之见。以 <lb ed="X" n="0068a05"/><lb ed="R039" n="0133b08"/>报身即法身。故无相可见。智体如如。故见病消亡。 <lb ed="X" n="0068a06"/><lb ed="R039" n="0133b09"/>境智冥一。故法身自显。凡言是言非者。皆遮救之 <lb ed="X" n="0068a07"/><lb ed="R039" n="0133b10"/>辞也。恐落是非窠臼。故左右遮之遣之。故<persName>如来</persName>说 <lb ed="X" n="0068a08"/><lb ed="R039" n="0133b11"/>法本无可说。但遮护众生之心病。不容起见。遣其 <lb ed="X" n="0068a09"/><lb ed="R039" n="0133b12"/>执情。令不住著。如此而<anchor xml:id="nkr_note_add_0068a0901" n="0068a0901"/><anchor xml:id="beg0068a0901" n="0068a0901"/>已<anchor xml:id="end0068a0901"/>。学者应知。</p> <lb ed="X" n="0068a10"/><lb ed="R039" n="0133b13"/><p xml:id="pX25p0068a1001">△疑。空生闻说<persName>佛</persName>本无相可见。遂疑既无身相。谁 <lb ed="X" n="0068a11"/><lb ed="R039" n="0133b14"/>当说法。故<persName>佛</persName>以无可说破之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0068a12"/><lb ed="R039" n="0133b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0068a1201">须菩提。汝勿谓<persName>如来</persName>作是念。我当有所说法。莫作是 <lb ed="X" n="0068a13"/><lb ed="R039" n="0133b16"/>念。何以故。若人言<persName>如来</persName>有所说法。则为谤<persName>佛</persName>。不能解 <lb ed="X" n="0068a14"/><lb ed="R039" n="0133b17"/>我所说故。须菩提。说法者。无法可说。是名说法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0068a15"/><lb ed="R039" n="0133b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0068a1501">解。此破报身<persName>如来</persName>有所说法之疑也。<persName>如来</persName>出世本 <lb ed="X" n="0068a16"/><lb ed="R039" n="0134a01"/>无法可说。但就众生所执之情。随宜而击破之。唯 <lb ed="X" n="0068a17"/><lb ed="R039" n="0134a02"/>一字而<anchor xml:id="nkr_note_add_0068a1701" n="0068a1701"/><anchor xml:id="beg0068a1701" n="0068a1701"/>已<anchor xml:id="end0068a1701"/>。凡曰非。曰不。乃遮止之辞。以遮止众生 <lb ed="X" n="0068a18"/><lb ed="R039" n="0134a03"/>之妄想耳。正是护念之意也。故曰。是名说法。</p> <lb ed="X" n="0068a19"/><lb ed="R039" n="0134a04"/><p xml:id="pX25p0068a1901">△疑。空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0068a1901" n="0068a1901"/><anchor xml:id="beg0068a1901" n="0068a1901"/>已<anchor xml:id="end0068a1901"/>悟法身之理无说无示。以此法甚深。 <lb ed="X" n="0068a20"/><lb ed="R039" n="0134a05"/>但未来众生。不知可能信受不。故起此疑。向下以 <lb ed="X" n="0068a21"/><lb ed="R039" n="0134a06"/>无众生破之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0068a22"/><lb ed="R039" n="0134a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0068a2201">尔时慧命须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。颇有众生。于未来世。 <lb ed="X" n="0068a23"/><lb ed="R039" n="0134a08"/>闻说是法。生信心不。<persName>佛</persName>言。须菩提。彼非众生。非不众 <lb ed="X" n="0068a24"/><lb ed="R039" n="0134a09"/>生。何以故。须菩提。众生众生者。<persName>如来</persName>说非众生。是名 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0068b" n="0068b"/> <lb ed="X" n="0068b01"/><lb ed="R039" n="0134a10"/>众生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0068b02"/><lb ed="R039" n="0134a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0068b0201">解。此示生法一如。以破众生见也。空生妙悟法身。 <lb ed="X" n="0068b03"/><lb ed="R039" n="0134a12"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0068b0301" n="0068b0301"/><anchor xml:id="beg0068b0301" n="0068b0301"/>已<anchor xml:id="end0068b0301"/>能信能受矣。第此法甚深。不知可有众生于未 <lb ed="X" n="0068b04"/><lb ed="R039" n="0134a13"/>来世。能信此法不。此空生生灭之见未亡。故起未 <lb ed="X" n="0068b05"/><lb ed="R039" n="0134a14"/>来众生之见。<persName>世尊</persName>答以众生本如。与法平等。何有 <lb ed="X" n="0068b06"/><lb ed="R039" n="0134a15"/>未来之相耶。以众生如如。三际平等。此实般若究 <lb ed="X" n="0068b07"/><lb ed="R039" n="0134a16"/>竟之极则也。彼非众生等六句。谓众生本自如如。 <lb ed="X" n="0068b08"/><lb ed="R039" n="0134a17"/>故曰彼非众生。以真如随缘而成众事。故曰非不 <lb ed="X" n="0068b09"/><lb ed="R039" n="0134a18"/>众生。乃复释之曰。所言众生。乃是真如随缘。众法 <lb ed="X" n="0068b10"/><lb ed="R039" n="0134b01"/>和合而相生。故云众生者。以假名众生。故<persName>如来</persName>说 <lb ed="X" n="0068b11"/><lb ed="R039" n="0134b02"/>非实是众生。以非实有生。是故名为众生耳。</p> <lb ed="X" n="0068b12"/><lb ed="R039" n="0134b03"/><p xml:id="pX25p0068b1201">△疑。法身无相无法可得。如何言修一切善法。证 <lb ed="X" n="0068b13"/><lb ed="R039" n="0134b04"/>得菩提耶。下以无得平等破之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0068b14"/><lb ed="R039" n="0134b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0068b1401">须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName>得阿耨多罗三藐三菩提。为 <lb ed="X" n="0068b15"/><lb ed="R039" n="0134b06"/>无所得耶。<persName>佛</persName>言。如是如是。须菩提。我于阿耨多罗三 <lb ed="X" n="0068b16"/><lb ed="R039" n="0134b07"/>藐三菩提。乃至无有少法可得。是名阿耨多罗三藐 <lb ed="X" n="0068b17"/><lb ed="R039" n="0134b08"/>三菩提。复次。须菩提。是法平等。无有高下。是名阿耨 <lb ed="X" n="0068b18"/><lb ed="R039" n="0134b09"/>多罗三藐三菩提。以无我･无人･无众生･无寿者。修一 <lb ed="X" n="0068b19"/><lb ed="R039" n="0134b10"/>切善法。即得阿耨多罗三藐三菩提。须菩提。所言善 <lb ed="X" n="0068b20"/><lb ed="R039" n="0134b11"/>法者。<persName>如来</persName>说即非善法。是名善法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0068b21"/><lb ed="R039" n="0134b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0068b2101">解。此破<persName>佛</persName>法见也。空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0068b2101" n="0068b2101"/><anchor xml:id="beg0068b2101" n="0068b2101"/>已<anchor xml:id="end0068b2101"/>悟法身淸净。无法可得。 <lb ed="X" n="0068b22"/><lb ed="R039" n="0134b13"/>翻疑<persName>佛</persName>说修一切善法而得菩提是有得也。岂如 <lb ed="X" n="0068b23"/><lb ed="R039" n="0134b14"/>来菩提果无所得耶。<persName>佛</persName>言实无所得。以生<persName>佛</persName>平等。 <lb ed="X" n="0068b24"/><lb ed="R039" n="0134b15"/>无二无别。即是菩提。如此而<anchor xml:id="nkr_note_add_0068b2401" n="0068b2401"/><anchor xml:id="beg0068b2401" n="0068b2401"/>已<anchor xml:id="end0068b2401"/>。岂实有所证得耶。 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0068c" n="0068c"/> <lb ed="X" n="0068c01"/><lb ed="R039" n="0134b16"/>所言修善法而得菩提者。但以離四相而修。以修 <lb ed="X" n="0068c02"/><lb ed="R039" n="0134b17"/>即无修。故得亦无得。以无所得故。是名真善法也。</p> <lb ed="X" n="0068c03"/><lb ed="R039" n="0134b18"/><p xml:id="pX25p0068c0301">△疑。善法既非。何法为勝。下以达般若者。最为殊 <lb ed="X" n="0068c04"/><lb ed="R039" n="0135a01"/>勝。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0068c05"/><lb ed="R039" n="0135a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0068c0501">须菩提。若三千大千世界中。所有诸<name role="" type="person">须弥山</name>王。如是 <lb ed="X" n="0068c06"/><lb ed="R039" n="0135a03"/>等七宝聚。有人持用佈施。若人以此般若波罗蜜经。 <lb ed="X" n="0068c07"/><lb ed="R039" n="0135a04"/>乃至四句偈等。受持读诵。为他人说。于前福德。百分 <lb ed="X" n="0068c08"/><lb ed="R039" n="0135a05"/>不及一。百千万亿分。乃至算数譬喩。所不能及。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0068c09"/><lb ed="R039" n="0135a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0068c0901">解。此赞般若離相之功最勝也。且修善法不得菩 <lb ed="X" n="0068c10"/><lb ed="R039" n="0135a07"/>提。是则善法非殊勝矣。又以何法为殊勝耶。<persName>佛</persName>言 <lb ed="X" n="0068c11"/><lb ed="R039" n="0135a08"/>达般若者。最为殊勝。三千世界中。有百亿<name role="" type="person">须弥山</name>。 <lb ed="X" n="0068c12"/><lb ed="R039" n="0135a09"/>以七宝等此。可谓多矣。以此佈施之福。不如达般 <lb ed="X" n="0068c13"/><lb ed="R039" n="0135a10"/>若四句之福。以彼执相。贪求利益故。般若離相。故 <lb ed="X" n="0068c14"/><lb ed="R039" n="0135a11"/>超勝无量。非喩可及。</p> <lb ed="X" n="0068c15"/><lb ed="R039" n="0135a12"/><p xml:id="pX25p0068c1501">△疑。空生闻前说生<persName>佛</persName>平等。然既平等则无众生 <lb ed="X" n="0068c16"/><lb ed="R039" n="0135a13"/>矣。何言<persName>如来</persName>当度众生。是有我人之相也。下以人 <lb ed="X" n="0068c17"/><lb ed="R039" n="0135a14"/>我两忘破之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0068c18"/><lb ed="R039" n="0135a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0068c1801">须菩提。于意云何。汝等勿谓<persName>如来</persName>作是念。我当度众 <lb ed="X" n="0068c19"/><lb ed="R039" n="0135a16"/>生。须菩提。莫作是念。何以故。实无有众生。<persName>如来</persName>度者。 <lb ed="X" n="0068c20"/><lb ed="R039" n="0135a17"/>若有众生<persName>如来</persName>度者。<persName>如来</persName>即有我人众生寿者。须菩 <lb ed="X" n="0068c21"/><lb ed="R039" n="0135a18"/>提。<persName>如来</persName>说有我者。则非有我。而凡夫之人。以为有我。 <lb ed="X" n="0068c22"/><lb ed="R039" n="0135b01"/>须菩提。凡夫者。<persName>如来</persName>说即非凡夫。是名凡夫。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0068c23"/><lb ed="R039" n="0135b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0068c2301">解。此破<persName>佛</persName>有人我之疑以显法身真我也。所云生 <lb ed="X" n="0068c24"/><lb ed="R039" n="0135b03"/><persName>佛</persName>平等。平等则无<persName>佛</persName>无众生。何言我当度众生耶。 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0069a" n="0069a"/> <lb ed="X" n="0069a01"/><lb ed="R039" n="0135b04"/>众生人也。我度众生则有我矣。人我宛然则四相 <lb ed="X" n="0069a02"/><lb ed="R039" n="0135b05"/>不泯。此正宗门所谓得到法身边。未透法身向上 <lb ed="X" n="0069a03"/><lb ed="R039" n="0135b06"/>句也。故<persName>世尊</persName>以言遣之。故云勿谓<persName>如来</persName>我有度生 <lb ed="X" n="0069a04"/><lb ed="R039" n="0135b07"/>之念。我有此念。即是凡夫。然<persName>如来</persName>说凡夫。尙非凡 <lb ed="X" n="0069a05"/><lb ed="R039" n="0135b08"/>夫。岂可<persName>如来</persName>尙存我见耶。此则圣凡俱泯。一道齐 <lb ed="X" n="0069a06"/><lb ed="R039" n="0135b09"/>平。般若玄旨。于斯极矣。</p> <lb ed="X" n="0069a07"/><lb ed="R039" n="0135b10"/><p xml:id="pX25p0069a0701">△疑。法身既非有我。报身不可以相见。即今三十 <lb ed="X" n="0069a08"/><lb ed="R039" n="0135b11"/>二相。岂非<persName>佛</persName>耶。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0069a09"/><lb ed="R039" n="0135b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0069a0901">须菩提。于意云何。可以三十二相观<persName>如来</persName>不。须菩提 <lb ed="X" n="0069a10"/><lb ed="R039" n="0135b13"/>言。如是如是。以三十二相观<persName>如来</persName>。<persName>佛</persName>言。须菩提。若以 <lb ed="X" n="0069a11"/><lb ed="R039" n="0135b14"/>三十二相观<persName>如来</persName>者。转轮圣王则是<persName>如来</persName>。须菩提白 <lb ed="X" n="0069a12"/><lb ed="R039" n="0135b15"/><persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。如我解<persName>佛</persName>所说義。不应以三十二相观如 <lb ed="X" n="0069a13"/><lb ed="R039" n="0135b16"/>来。尔时<persName>世尊</persName>而说偈言。若以色<anchor xml:id="nkr_note_add_0069a1301" n="0069a1301"/><anchor xml:id="beg0069a1301" n="0069a1301"/>见<anchor xml:id="end0069a1301"/>我。以音声求我。是 <lb ed="X" n="0069a14"/><lb ed="R039" n="0135b17"/>人行邪道。不能见<persName>如来</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0069a15"/><lb ed="R039" n="0135b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0069a1501">解。此示应化非真。以显法身離相也。空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0069a1501" n="0069a1501"/><anchor xml:id="beg0069a1501" n="0069a1501"/>已<anchor xml:id="end0069a1501"/>悟法 <lb ed="X" n="0069a16"/><lb ed="R039" n="0136a01"/>身无我。报身非相。是为真<persName>佛</persName>。遂疑现见三十二相 <lb ed="X" n="0069a17"/><lb ed="R039" n="0136a02"/>是何<persName>佛</persName>耶。是有<persName>佛</persName>见也。<persName>世尊</persName>诘之曰。果可以三十 <lb ed="X" n="0069a18"/><lb ed="R039" n="0136a03"/>二相见<persName>如来</persName>乎。空生执以三十二相必定是<persName>佛</persName>。世 <lb ed="X" n="0069a19"/><lb ed="R039" n="0136a04"/>尊以转轮圣王破之。遂悟不可以三十二相观如 <lb ed="X" n="0069a20"/><lb ed="R039" n="0136a05"/>来。<persName>世尊</persName>示之以離相偈云。若以色见我。以音声求 <lb ed="X" n="0069a21"/><lb ed="R039" n="0136a06"/>我。是人行邪道。不能见<persName>如来</persName>。</p> <lb ed="X" n="0069a22"/><lb ed="R039" n="0136a07"/><p xml:id="pX25p0069a2201">△疑。空生闻说法报无相。应化非真。故起法身断 <lb ed="X" n="0069a23"/><lb ed="R039" n="0136a08"/>灭之见。以不达法身真我故。<persName>佛</persName>以不断灭破之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0069a24"/><lb ed="R039" n="0136a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0069a2401">须菩提。汝若作是念。<persName>如来</persName>不以具足相故。得阿耨多 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0069b" n="0069b"/> <lb ed="X" n="0069b01"/><lb ed="R039" n="0136a10"/>罗三藐三菩提。须菩提。莫作是念。<persName>如来</persName>不以具足相 <lb ed="X" n="0069b02"/><lb ed="R039" n="0136a11"/>故。得阿耨多罗三藐三菩提。须菩提。汝若作是念。发 <lb ed="X" n="0069b03"/><lb ed="R039" n="0136a12"/>阿耨多罗三藐三菩提心者。说诸法断灭。莫作是念。 <lb ed="X" n="0069b04"/><lb ed="R039" n="0136a13"/>何以故。发阿耨多罗三藐三菩提心者。于法不说断 <lb ed="X" n="0069b05"/><lb ed="R039" n="0136a14"/>灭相。须菩提。若菩萨以满恒河沙等世界七宝。持用 <lb ed="X" n="0069b06"/><lb ed="R039" n="0136a15"/>佈施。若复有人。知一切法无我。得成于忍。此菩萨。勝 <lb ed="X" n="0069b07"/><lb ed="R039" n="0136a16"/>前菩萨所得功德。何以故。须菩提。以诸菩萨不受福 <lb ed="X" n="0069b08"/><lb ed="R039" n="0136a17"/>德故。须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。云何菩萨不受福德。须菩 <lb ed="X" n="0069b09"/><lb ed="R039" n="0136a18"/>提。菩萨所作福德。不应贪著。是故说不受福德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0069b10"/><lb ed="R039" n="0136b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0069b1001">解。此破断灭见也。空生闻说当以離相见<persName>佛</persName>。遂起 <lb ed="X" n="0069b11"/><lb ed="R039" n="0136b02"/>断灭见。谓<persName>如来</persName>不以具足相故得菩提。<persName>佛</persName>教之曰。 <lb ed="X" n="0069b12"/><lb ed="R039" n="0136b03"/>莫作是念。若作是念。则说诸法断灭矣。然发菩提 <lb ed="X" n="0069b13"/><lb ed="R039" n="0136b04"/>心者。于法不说断灭相。但说知一切法无我而<anchor xml:id="nkr_note_add_0069b1301" n="0069b1301"/><anchor xml:id="beg0069b1301" n="0069b1301"/>已<anchor xml:id="end0069b1301"/>。 <lb ed="X" n="0069b14"/><lb ed="R039" n="0136b05"/>若复有人知一切法无我。得成于忍。此菩萨勝过 <lb ed="X" n="0069b15"/><lb ed="R039" n="0136b06"/>满恒沙界七宝佈施之功德。以不受福德故也。所 <lb ed="X" n="0069b16"/><lb ed="R039" n="0136b07"/>言不受者。非绝无也。但不贪著福德耳。所谓无作 <lb ed="X" n="0069b17"/><lb ed="R039" n="0136b08"/>无造无受者。善恶之业亦不忘。<persName>世尊</persName>出世。说法四 <lb ed="X" n="0069b18"/><lb ed="R039" n="0136b09"/>十九年。止说一无字而<anchor xml:id="nkr_note_add_0069b1801" n="0069b1801"/><anchor xml:id="beg0069b1801" n="0069b1801"/>已<anchor xml:id="end0069b1801"/>。以九界众生。通执一切 <lb ed="X" n="0069b19"/><lb ed="R039" n="0136b10"/>法有我。<persName>如来</persName>但以无字破之。此金刚正眼。直观向 <lb ed="X" n="0069b20"/><lb ed="R039" n="0136b11"/>上一路。故宗门单传直指。唯从此入。</p> <lb ed="X" n="0069b21"/><lb ed="R039" n="0136b12"/><p xml:id="pX25p0069b2101">△疑。既言无我无受福者。则现见<persName>如来</persName>行住坐卧。 <lb ed="X" n="0069b22"/><lb ed="R039" n="0136b13"/>岂非<persName>如来</persName>之我耶。此乃三身一异之见未泯。未悟 <lb ed="X" n="0069b23"/><lb ed="R039" n="0136b14"/>平等法身故也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0069b24"/><lb ed="R039" n="0136b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0069b2401">须菩提。若有人言。<persName>如来</persName>若来･若去･若坐･若卧。是人不 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0069c" n="0069c"/> <lb ed="X" n="0069c01"/><lb ed="R039" n="0136b16"/>解我所说義。何以故。<persName>如来</persName>者。无所从来。亦无所去。故 <lb ed="X" n="0069c02"/><lb ed="R039" n="0136b17"/>名<persName>如来</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0069c03"/><lb ed="R039" n="0136b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0069c0301">解。此会皈法身真际也。空生向以威仪动静者为 <lb ed="X" n="0069c04"/><lb ed="R039" n="0137a01"/><persName>如来</persName>。此特去来之见耳。<persName>如来</persName>岂有去来耶。至此执 <lb ed="X" n="0069c05"/><lb ed="R039" n="0137a02"/>谢情忘。动静不二。如如实际。妙极于斯。但一异之 <lb ed="X" n="0069c06"/><lb ed="R039" n="0137a03"/>见未忘。三身一体之義未契。故下以微尘世界破 <lb ed="X" n="0069c07"/><lb ed="R039" n="0137a04"/>之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0069c08"/><lb ed="R039" n="0137a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0069c0801">须菩提。若善男子･善女人。以三千大千世界。碎为微 <lb ed="X" n="0069c09"/><lb ed="R039" n="0137a06"/>尘。于意云何。是微尘众。寧为多不。须菩提言。甚多。世 <lb ed="X" n="0069c10"/><lb ed="R039" n="0137a07"/>尊。何以故。若是微尘众实有者。<persName>佛</persName>即不说是微尘众。 <lb ed="X" n="0069c11"/><lb ed="R039" n="0137a08"/>所以者何。<persName>佛</persName>说微尘众。即非微尘众。是名微尘众。世 <lb ed="X" n="0069c12"/><lb ed="R039" n="0137a09"/>尊。<persName>如来</persName>所说三千大千世界。即非世界。是名世界。何 <lb ed="X" n="0069c13"/><lb ed="R039" n="0137a10"/>以故。若世界实有者。即是一合相。<persName>如来</persName>说一合相。即 <lb ed="X" n="0069c14"/><lb ed="R039" n="0137a11"/>非一合相。是名一合相。须菩提。一合相者。即是不可 <lb ed="X" n="0069c15"/><lb ed="R039" n="0137a12"/>说。但凡夫之人。贪著其事。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0069c16"/><lb ed="R039" n="0137a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0069c1601">解。此破一异见也。空生未契三身一体。故<persName>世尊</persName>以 <lb ed="X" n="0069c17"/><lb ed="R039" n="0137a14"/>微尘世界非一非异示之。言微尘则非一。世界即 <lb ed="X" n="0069c18"/><lb ed="R039" n="0137a15"/>非异。微尘聚而为世界。即异而不异。世界散而为 <lb ed="X" n="0069c19"/><lb ed="R039" n="0137a16"/>微尘。即一而不一。由是观之。一异之相。了不可得。 <lb ed="X" n="0069c20"/><lb ed="R039" n="0137a17"/>以不可得。故非实有也。若实有一异之相。即为一 <lb ed="X" n="0069c21"/><lb ed="R039" n="0137a18"/>合相矣。一合者边见也。以合一即不能异。合异即 <lb ed="X" n="0069c22"/><lb ed="R039" n="0137b01"/>不能一故。若微尘实有。即不能聚而为世界。若世 <lb ed="X" n="0069c23"/><lb ed="R039" n="0137b02"/>界实有。则不能散而为微尘。愚夫以此为一合相。 <lb ed="X" n="0069c24"/><lb ed="R039" n="0137b03"/><persName>如来</persName>说一合相则不然。以離二边。故名一合。二边 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0070a" n="0070a"/> <lb ed="X" n="0070a01"/><lb ed="R039" n="0137b04"/>既離。即是不可说矣。但凡夫之人不能远離有无 <lb ed="X" n="0070a02"/><lb ed="R039" n="0137b05"/>一异二边。贪著其事。故不能达三身一体。平等法 <lb ed="X" n="0070a03"/><lb ed="R039" n="0137b06"/>身之理也。</p> <lb ed="X" n="0070a04"/><lb ed="R039" n="0137b07"/><p xml:id="pX25p0070a0401">△疑。既平等法身一切皆非即不可见。又何以<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0070a05"/><lb ed="R039" n="0137b08"/>说有四相见耶。故下伏破。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0070a06"/><lb ed="R039" n="0137b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0070a0601">须菩提。若人言。<persName>佛</persName>说我见･人见･众生见･寿者见。须菩 <lb ed="X" n="0070a07"/><lb ed="R039" n="0137b10"/>提。于意云何。是人解我所说義不。不也。<persName>世尊</persName>。是人不 <lb ed="X" n="0070a08"/><lb ed="R039" n="0137b11"/>解<persName>如来</persName>所说義。何以故。<persName>世尊</persName>说我见･人见･众生见･寿 <lb ed="X" n="0070a09"/><lb ed="R039" n="0137b12"/>者见。即非<note place="inline">为遣众生之</note>我见･人见･众生见･寿者见。<note place="inline">耳以此</note>是 <lb ed="X" n="0070a10"/><lb ed="R039" n="0137b13"/>名<note place="inline">众生之</note>我见･人见･众生见･寿者见。<note place="inline">原非<persName>佛</persName>说有此四见也</note>须菩 <lb ed="X" n="0070a11"/><lb ed="R039" n="0137b14"/>提。发阿耨多罗三藐三菩提心者。于一切法。应如是 <lb ed="X" n="0070a12"/><lb ed="R039" n="0137b15"/>知･如是见･如是信解。不生法相。须菩提。所言法相者。 <lb ed="X" n="0070a13"/><lb ed="R039" n="0137b16"/><persName>如来</persName>说即非法相。是名法相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0070a14"/><lb ed="R039" n="0137b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0070a1401">解。此破执有離相之见也。空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0070a1401" n="0070a1401"/><anchor xml:id="beg0070a1401" n="0070a1401"/>已<anchor xml:id="end0070a1401"/>悟平等如如法 <lb ed="X" n="0070a15"/><lb ed="R039" n="0137b18"/>身之理。遂疑法身之体。既不可以相见。如何<persName>世尊</persName> <lb ed="X" n="0070a16"/><lb ed="R039" n="0138a01"/>说離四相之见耶。<persName>佛</persName>恐空生伏怀此疑。故诘之曰。 <lb ed="X" n="0070a17"/><lb ed="R039" n="0138a02"/>假若有人言<persName>世尊</persName>说有四相之见者。汝谓此人解 <lb ed="X" n="0070a18"/><lb ed="R039" n="0138a03"/>我所说之意不。空生遂悟<persName>佛</persName>意。答言此人不解如 <lb ed="X" n="0070a19"/><lb ed="R039" n="0138a04"/>来所说義。何以故。以<persName>世尊</persName>说有四相之见者。非是 <lb ed="X" n="0070a20"/><lb ed="R039" n="0138a05"/>实有相见可指说也。将为遣有相见者之执情耳。 <lb ed="X" n="0070a21"/><lb ed="R039" n="0138a06"/>故曰非。此非字与诸非字不同。前屡言非。皆不是 <lb ed="X" n="0070a22"/><lb ed="R039" n="0138a07"/>之義。今此非字乃遣绝之辞。谓遣众生心中所执 <lb ed="X" n="0070a23"/><lb ed="R039" n="0138a08"/>之相见耳。非<persName>佛</persName>说有此相见。乃众生之相见耳。故 <lb ed="X" n="0070a24"/><lb ed="R039" n="0138a09"/>曰是名。此是名二字亦与屡说者不同。宜深观之。 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0070b" n="0070b"/> <lb ed="X" n="0070b01"/><lb ed="R039" n="0138a10"/>盖一切众生迷倒于相见之中。所执坚固难破。故 <lb ed="X" n="0070b02"/><lb ed="R039" n="0138a11"/><persName>佛</persName>以金刚心智以逐破之。令见本智法身真体。初 <lb ed="X" n="0070b03"/><lb ed="R039" n="0138a12"/>执见有五蕴身心及六尘相。故著相行施以求<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0070b04"/><lb ed="R039" n="0138a13"/>福德。<persName>世尊</persName>以无住破之。次执有菩提相。<persName>佛</persName>以无所 <lb ed="X" n="0070b05"/><lb ed="R039" n="0138a14"/>得破之。次执佈施有莊严<persName>佛</persName>土相。<persName>佛</persName>以无土可严 <lb ed="X" n="0070b06"/><lb ed="R039" n="0138a15"/>破之。次执福德以感报相。<persName>佛</persName>以非具足色身破之。 <lb ed="X" n="0070b07"/><lb ed="R039" n="0138a16"/>次执<persName>如来</persName>定有三身相。<persName>佛</persName>以应化非真･报身離相 <lb ed="X" n="0070b08"/><lb ed="R039" n="0138a17"/>破之。次执定有法身相。<persName>佛</persName>以法身非相破之。次执 <lb ed="X" n="0070b09"/><lb ed="R039" n="0138a18"/>法身定有实我相。<persName>佛</persName>以一切法无我破之。次执如 <lb ed="X" n="0070b10"/><lb ed="R039" n="0138b01"/>来定有三身相。<persName>佛</persName>以非一非异破之。褈褈逐破。一 <lb ed="X" n="0070b11"/><lb ed="R039" n="0138b02"/>切皆非。诸相消亡。一心无寄。理极情忘。直指法身 <lb ed="X" n="0070b12"/><lb ed="R039" n="0138b03"/>实际。以所见之妄相既空。则能见之妄见亦泯。此 <lb ed="X" n="0070b13"/><lb ed="R039" n="0138b04"/>真实般若究竟极则。直透法身向上一路。故<persName>佛</persName>诫 <lb ed="X" n="0070b14"/><lb ed="R039" n="0138b05"/>之曰。发菩提心者。于一切法应如是知。如是见。如 <lb ed="X" n="0070b15"/><lb ed="R039" n="0138b06"/>是信解。不生法相。到此始是真知真见真信真解。 <lb ed="X" n="0070b16"/><lb ed="R039" n="0138b07"/>则永不起一切法相知见矣。斯则人法双忘。圣凡 <lb ed="X" n="0070b17"/><lb ed="R039" n="0138b08"/>俱泯。言语道断。心行处灭。擧心即错。动念即乖。故 <lb ed="X" n="0070b18"/><lb ed="R039" n="0138b09"/>复遣之曰。所云法相。亦非法相。始是真实法相。非 <lb ed="X" n="0070b19"/><lb ed="R039" n="0138b10"/>妄见者可比也。般若玄旨。妙极于斯。</p> <lb ed="X" n="0070b20"/><lb ed="R039" n="0138b11"/><p xml:id="pX25p0070b2001">△疑。空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0070b2001" n="0070b2001"/><anchor xml:id="beg0070b2001" n="0070b2001"/>已<anchor xml:id="end0070b2001"/>悟法身全体。遂疑法身不会说法。其 <lb ed="X" n="0070b21"/><lb ed="R039" n="0138b12"/>说法者。乃化身耳。且化身所说之法。不达法身境 <lb ed="X" n="0070b22"/><lb ed="R039" n="0138b13"/>界。如何持此法者。得福德耶。下以化身所说。即真 <lb ed="X" n="0070b23"/><lb ed="R039" n="0138b14"/>实法。以三身一体故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0070b24"/><lb ed="R039" n="0138b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0070b2401">须菩提。若有人以满无量阿僧祇世界七宝。持用布 <pb ed="X" xml:id="X25.0474.0070c" n="0070c"/> <lb ed="X" n="0070c01"/><lb ed="R039" n="0138b16"/>施。若有善男子･善女人。发菩提心者。持于此经。乃至 <lb ed="X" n="0070c02"/><lb ed="R039" n="0138b17"/>四句偈等。受持读诵。为人演说。其福勝彼。云何为人 <lb ed="X" n="0070c03"/><lb ed="R039" n="0138b18"/>演说。不取于相。如如不动。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0070c04"/><lb ed="R039" n="0139a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0070c0401">解。此示化身<persName>佛</persName>说如如法也。空生疑化身<persName>佛</persName>所说 <lb ed="X" n="0070c05"/><lb ed="R039" n="0139a02"/>之法。不到法身境界。如何得福。<persName>佛</persName>言。化身说即法 <lb ed="X" n="0070c06"/><lb ed="R039" n="0139a03"/>身说。以三身不异故。即于此法能持四句。为人演 <lb ed="X" n="0070c07"/><lb ed="R039" n="0139a04"/>说。其福最勝。以不取于相如如不动故。到此尘说 <lb ed="X" n="0070c08"/><lb ed="R039" n="0139a05"/>刹说炽燃说也。</p> <lb ed="X" n="0070c09"/><lb ed="R039" n="0139a06"/><p xml:id="pX25p0070c0901">△疑。法身寂灭。如何寂而能说。下示正观。以般若 <lb ed="X" n="0070c10"/><lb ed="R039" n="0139a07"/>空寂。从假观入。从假入空。故名真空。以假即真故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0070c11"/><lb ed="R039" n="0139a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0070c1101">何以故。一切有为法。如梦幻泡影。如露亦如电。应作 <lb ed="X" n="0070c12"/><lb ed="R039" n="0139a09"/>如是观。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0070c13"/><lb ed="R039" n="0139a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0070c1301">解。此入般若真空妙观也。以真空冥寂。藉假而观。 <lb ed="X" n="0070c14"/><lb ed="R039" n="0139a11"/>若六喩观成。则真空自现。一往俱显理体。此则正 <lb ed="X" n="0070c15"/><lb ed="R039" n="0139a12"/>示观法。诸修行人当从此入。法身真境。极尽于斯。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0070c16"/><lb ed="R039" n="0139a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0070c1601"><persName>佛</persName>说是经<anchor xml:id="nkr_note_add_0070c1601" n="0070c1601"/><anchor xml:id="beg0070c1601" n="0070c1601"/>已<anchor xml:id="end0070c1601"/>。长老须菩提。及诸比丘･比丘尼。优婆塞･ <lb ed="X" n="0070c17"/><lb ed="R039" n="0139a14"/>优婆夷。一切世间天･人･阿修罗。闻<persName>佛</persName>所说。皆大欢喜。 <lb ed="X" n="0070c18"/><lb ed="R039" n="0139a15"/>信受奉行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0070c19"/><lb ed="R039" n="0139a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0070c1901">解。此结经者常规也。凡所闻欢喜。必妙契于心。契 <lb ed="X" n="0070c20"/><lb ed="R039" n="0139a17"/>则信之真受之切。而奉行不虚矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0070c21"/><lb ed="R039" n="0139a18"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>金刚决疑<note place="inline">终</note></cb:jhead></cb:juan></cb:div> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0057a1301" to="#end0057a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0057a1601" to="#end0057a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0058a0501" to="#end0058a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0058a0601" to="#end0058a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0058a0801" to="#end0058a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0058a1601" to="#end0058a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0058a2101" to="#end0058a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0058a2102" to="#end0058a2102"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0058a2301" to="#end0058a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0058b0301" to="#end0058b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0058b1501" to="#end0058b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0058b1502" to="#end0058b1502"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0058c1201" to="#end0058c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0058c2201" to="#end0058c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0059a0801" to="#end0059a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0059a1001" to="#end0059a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0059a2001" to="#end0059a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0059b0801" to="#end0059b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0059b1001" to="#end0059b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0059c0301" to="#end0059c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0059c0901" to="#end0059c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0059c1201" to="#end0059c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0059c1202" to="#end0059c1202"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0060c0501" to="#end0060c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0060c2301" to="#end0060c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">善</lem><rdg wit="#wit.orig"><space quantity="0"/></rdg></app> <app from="#beg0060c2401" to="#end0060c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0061a2401" to="#end0061a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0061b0301" to="#end0061b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0061b0501" to="#end0061b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0061b1501" to="#end0061b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0062a0601" to="#end0062a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0062a0801" to="#end0062a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0062a1001" to="#end0062a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0062a1101" to="#end0062a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0062a1401" to="#end0062a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0062a2401" to="#end0062a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0062b0301" to="#end0062b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0062b2201" to="#end0062b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0062b2401" to="#end0062b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0063a0701" to="#end0063a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0063a1201" to="#end0063a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">波</lem><rdg wit="#wit.orig">般</rdg></app> <app from="#beg0063a1301" to="#end0063a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0063a2401" to="#end0063a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0063a2402" to="#end0063a2402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0063b0201" to="#end0063b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0063b0601" to="#end0063b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0063b0901" to="#end0063b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0063c1601" to="#end0063c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0063c1602" to="#end0063c1602"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0063c2101" to="#end0063c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0063c2201" to="#end0063c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0064a1601" to="#end0064a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">大</lem><rdg wit="#wit.orig">犬</rdg></app> <app from="#beg0064a2401" to="#end0064a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0064b0101" to="#end0064b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0064b1601" to="#end0064b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0064b1602" to="#end0064b1602"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0064b1603" to="#end0064b1603"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0065a2301" to="#end0065a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0065b0901" to="#end0065b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0066a0201" to="#end0066a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0066a0601" to="#end0066a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0066a1601" to="#end0066a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0066a2201" to="#end0066a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0066b0201" to="#end0066b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0066b0301" to="#end0066b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0066b0501" to="#end0066b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0066b0801" to="#end0066b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0066b1101" to="#end0066b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0066b1601" to="#end0066b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0068a0901" to="#end0068a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0068a1701" to="#end0068a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0068a1901" to="#end0068a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0068b0301" to="#end0068b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0068b2101" to="#end0068b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0068b2401" to="#end0068b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0069a1301" to="#end0069a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">见</lem><rdg wit="#wit.orig">身</rdg></app> <app from="#beg0069a1501" to="#end0069a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0069b1301" to="#end0069b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0069b1801" to="#end0069b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0070a1401" to="#end0070a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0070b2001" to="#end0070b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0070c1601" to="#end0070c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0057a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0057a1301">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0057a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0057a1601">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0058a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0058a0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0058a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0058a0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0058a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0058a0801">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0058a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0058a1601">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0058a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0058a2101">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0058a2102" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0058a2102">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0058a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0058a2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0058b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0058b0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0058b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0058b1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0058b1502" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0058b1502">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0058c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0058c1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0058c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0058c2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0059a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0059a0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0059a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0059a1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0059a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0059a2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0059b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0059b0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0059b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0059b1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0059c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0059c0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0059c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0059c0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0059c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0059c1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0059c1202" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0059c1202">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0060c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0060c0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0060c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0060c2301">善【CB】，［－］【卍续】</note> <note n="0060c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0060c2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0061a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0061a2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0061b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0061b0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0061b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0061b0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0061b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0061b1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0062a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0062a0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0062a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0062a0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0062a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0062a1001">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0062a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0062a1101">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0062a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0062a1401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0062a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0062a2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0062b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0062b0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0062b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0062b2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0062b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0062b2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0063a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0063a0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0063a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0063a1201">波【CB】，般【卍续】</note> <note n="0063a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0063a1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0063a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0063a2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0063a2402" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0063a2402">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0063b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0063b0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0063b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0063b0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0063b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0063b0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0063c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0063c1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0063c1602" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0063c1602">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0063c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0063c2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0063c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0063c2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0064a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0064a1601">大【CB】，犬【卍续】</note> <note n="0064a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0064a2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0064b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0064b0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0064b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0064b1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0064b1602" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0064b1602">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0064b1603" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0064b1603">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0065a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0065a2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0065b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0065b0901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0066a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0066a0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0066a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0066a0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0066a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0066a1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0066a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0066a2201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0066b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0066b0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0066b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0066b0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0066b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0066b0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0066b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0066b0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0066b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0066b1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0066b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0066b1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0068a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0068a0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0068a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0068a1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0068a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0068a1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0068b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0068b0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0068b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0068b2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0068b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0068b2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0069a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0069a1301">见【CB】，身【卍续】</note> <note n="0069a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0069a1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0069b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0069b1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0069b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0069b1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0070a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0070a1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0070b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0070b2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0070c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0070c1601">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>